\u0141atwo sobie wyobrazi\u0107 sytuacj\u0119 jak Kozak, kt\u00f3ry wojowa\u0142 w Inflantach, depta\u0142 pot\u0119g\u0119 car\u00f3w podczas dymitriad i wojen z Moskw\u0105, \u015bwieci\u0142 su\u0142tanowi \u0142unami przedmie\u015b\u0107 Stambu\u0142u, broni\u0142 obozu pod Chocimiem pod komend\u0105 hetmana Piotra Konaszewicza-Sachajdacznego u boku hetmana Karola Chodkiewicza, a po powrocie w chwale zwyci\u0119zcy, pokornie gnie kark przed ja\u015bnie panem, wiesza na \u015bcianie szabl\u0119, spis\u0119 i samopa\u0142 i \u015bpieszy z soch\u0105 na pa\u0144skie pole odrabia\u0107 pa\u0144szczyzn\u0119. Raczej rodzinie zostawi \u0142upy zdobyte na wojnie i wyprawi si\u0119 na Sicz \u2013 i tak zaczynaj\u0105 si\u0119 k\u0142opoty Rzeczpospolitej z w\u0142asnymi poddanymi. Przez dwa wieki funkcjonowania kozaczyzny na Ukrainie, Rzeczpospolita nie wypracowa\u0142a stabilnej polityki. Gdy pomoc Zaporo\u017ca by\u0142a potrzebna, obiecywano Kozakom wolno\u015bci i przywileje, np. zwi\u0119kszenie rejestru, zwolnienie wojska zaporoskiego z podleg\u0142o\u015bci w\u0142adzy starost\u00f3w, czy nadanie starszy\u017anie praw na r\u00f3wni ze szlacht\u0105. Trudno sobie wyobrazi\u0107 zgod\u0119 sejmu, szczeg\u00f3lnie na to ostatnie oczekiwanie Kozak\u00f3w. Jako si\u0119 rzek\u0142o, skarb Rzeczpospolitej zawsze \u015bwieci\u0142 pustkami, wi\u0119c nieop\u0142acone wojsko zamienia\u0142o si\u0119 w swawolne kupy \u017co\u0142dactwa zdobywaj\u0105ce \u017co\u0142d na drodze rabunku mieszka\u0144c\u00f3w wsi i miasteczek podczas powrotu Kozak\u00f3w. Dotyczy\u0142o to r\u00f3wnie\u017c innych wojsk zaci\u0119\u017cnych, kt\u00f3re nie otrzymywa\u0142y \u017co\u0142du zgodnie z umow\u0105 zawart\u0105 z kr\u00f3lem czy hetmanami. Konfederacje nieop\u0142aconego wojska stanowi\u0142y istne plagi przez ca\u0142y \u201ewiek wojen\u201d. W XVII wieku w Europie stosowano zasad\u0119 Wallensteina \u2013 wojna \u017cywi si\u0119 sama, a tragiczne skutki ponosi\u0142a ludno\u015b\u0107 cywilna. Dla \u017co\u0142nierzy bywa\u0142a zaj\u0119ciem bardzo dochodowym, co jest jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych Kozacy mogli wystawia\u0107 do 40 tysi\u0119cy wojska na wyprawy przeciw Moskwie czy Turkom, podczas kt\u00f3rych pobierali wynagrodzenie poprzez rabunek napadni\u0119tych mieszka\u0144c\u00f3w, nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na \u017co\u0142d. Wyprawy by\u0142y zyskowne ale te\u017c ryzykowne, wi\u0119c swawolne grupy zwyk\u0142ego hultajstwa kr\u0105\u017cy\u0142y po Ukrainie \u017cyj\u0105c kosztem mieszka\u0144c\u00f3w. Wreszcie Rzeczpospolita doczeka\u0142a si\u0119 pierwszego zorganizowanego buntu Kozak\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w w roku 1591. Przyczyn\u0105 buntu by\u0142 zatarg pomi\u0119dzy pu\u0142kownikiem Kozak\u00f3w rejestrowych Krzysztofem Kosi\u0144skim, a najpot\u0119\u017cniejszym magnatem kresowym Januszem Ostrogskim o posiad\u0142o\u015b\u0107 Rokitna, kt\u00f3r\u0105 sejm przyzna\u0142 zas\u0142u\u017conemu pu\u0142kownikowi, ale Ostrogski r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 jakie\u015b papiery na ten maj\u0105tek. Kosi\u0144ski zgromadzi\u0142 ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy Kozak\u00f3w tudzie\u017c innego posp\u00f3lstwa i rozpocz\u0105\u0142 dochodzenie swoich praw metod\u0105 do\u015b\u0107 powszechn\u0105 na kresach, czyli kto zbierze wi\u0119cej zbrojnych, ten ma racj\u0119. Tym razem racja by\u0142a po stronie Ostrogskiego. Zebrawszy w\u0142asne wojska prywatne, a tak\u017ce innych pan\u00f3w ukrainnych, tudzie\u017c pospolite ruszenie z wojew\u00f3dztwa kijowskiego, pobi\u0142 buntownik\u00f3w pod Pi\u0105tkiem ko\u0142o Cudnowa. W dwa lata p\u00f3\u017aniej nast\u0119pny bunt organizuje Semen Nalewajko, do niedawna obro\u0144ca Ostrogskiego przed Kosi\u0144skim, potem kondotier w s\u0142u\u017cbie austriackiej w Mo\u0142dawii, a po powrocie na Ukrain\u0119 przypomnia\u0142 sobie pretensje do Marcina Kalinowskiego i rozpocz\u0105\u0142 wojn\u0119 prywatn\u0105, kt\u00f3ra ogarn\u0119\u0142a ca\u0142\u0105 Ukrain\u0119 i Bia\u0142oru\u015b. Prywatne wojska magnat\u00f3w, ani pospolite ruszenie szlachty, nie wystarczy\u0142o do pokonania buntownik\u00f3w, koniecznym okaza\u0142o si\u0119 u\u017cycie wosk kwarcianych. Po p\u00f3\u0142tora roku grabie\u017cy i morderstw jakich dopuszczali si\u0119 buntownicy pod wodz\u0105 Nalewajki i Hrehorego \u0141obody, dopad\u0142 ich hetman polny Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski na uroczysku So\u0142onica pod \u0141ubniami na lewym brzegu Dniepru. Po dw\u00f3ch tygodniach obl\u0119\u017cenia obozu kozackiego, zawar\u0142 hetman ugod\u0119 z Kozakami i za cen\u0119 wydania przyw\u00f3dc\u00f3w, armat, oddania zagrabionego dobytku i je\u0144c\u00f3w, wypu\u015bci\u0142 ich wolno. Teraz do akcji wkroczyli pospolitacy, czyli szlachta z ruszenia i wymordowali kilka tysi\u0119cy buntownik\u00f3w. Rze\u017a so\u0142oniecka sta\u0142a si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych zaczyn\u00f3w wzajemnej nienawi\u015bci.
\ncdn.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n