Zanim zaczniemy opowie\u015b\u0107 o najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciu jakie kiedykolwiek na Polsk\u0119 spad\u0142o, nie od rzeczy b\u0119dzie przypomnienie stosunk\u00f3w wewn\u0119trznych jak i mi\u0119dzynarodowych w jakich znalaz\u0142a si\u0119 Rzeczpospolita na prze\u0142omie XVI i XVII wieku. Bunt Semena Nalewajki pokaza\u0142 jak wielki i \u0142atwopalny materia\u0142 zalega\u0142 na Ukrainie. Wystarczy \u015bmia\u0142y Kozak kt\u00f3ry rzuci has\u0142o i wnet ma pod swoimi sztandarami tysi\u0105ce gotowych na wszystko mo\u0142ojc\u00f3w. Po st\u0142umieniu tego buntu mo\u017cna by\u0142o wygnie\u015b\u0107 ca\u0142\u0105 Kozaczyzn\u0119, albo jak radzi\u0142 hetman Stanis\u0142aw \u017b\u00f3\u0142kiewski zachowa\u0107 Kozak\u00f3w jako swoist\u0105 rezerw\u0119 wojskow\u0105 na wszelki wypadek. Pierwsze rozwi\u0105zanie nie wchodzi\u0142o w rachub\u0119, bo si\u0142y pa\u0144stwa trzeba by\u0142o kierowa\u0107 na Inflanty przeciwko Szwecji z kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u0142wieczne wojny zafundowa\u0142 Rzeczpospolitej Zygmunt III Waza. Na drugie rozwi\u0105zanie potrzebny by\u0142 pe\u0142ny skarbiec, bo Kozacy rejestrowi za B\u00f3g zap\u0142a\u0107 s\u0142u\u017cy\u0107 nie chcieli. Po \u015bmierci Batorego zwolennicy Zamojskiego wybrali na kr\u00f3la Polski szwedzkiego kr\u00f3lewicza Zygmunta Waz\u0119, Jagiellona, chocia\u017c po k\u0105dzieli (syn Katarzyny Jagiellonki, wnuk Zygmunta Starego), ob\u00f3z Zborowskich og\u0142osi\u0142 kr\u00f3lem Maksymiliana Habsburga. Spraw\u0119 rozstrzygn\u0105\u0142 hetman Zamojski, kt\u00f3ry nie wpu\u015bci\u0142 Niemca do Krakowa, a potem rozgromi\u0142 jego wojska pod Byczyn\u0105, za\u015b samego elekta i jego \u015bwit\u0119 \u201ego\u015bci\u0142\u201d w Krasnymstawie w charakterze je\u0144ca wojennego. Ta elekcja okaza\u0142a si\u0119 wyborem miedzy d\u017cum\u0105 a choler\u0105. Wiadomo, \u017ce zgoda na Habsburga nie wchodzi\u0142a w rachub\u0119, wszak has\u0142o \u201ea\u017c do garde\u0142 naszych nie chcemy Niemca\u201d, ci\u0105gle obowi\u0105zywa\u0142o, ale wyb\u00f3r Szweda, aczkolwiek z Jagiello\u0144skimi korzeniami, okaza\u0142 si\u0119 dla Rzeczpospolitej prawdziwym nieszcz\u0119\u015bciem. To \u201enieme diable\u201d (albo \u201eniema mara\u201d) jak to kr\u00f3la nazwa\u0142 Zamojski po pierwszym spotkaniu, \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 na Polsk\u0119 ogrom nieszcz\u0119\u015b\u0107. Swoj\u0105 osobowo\u015bci\u0105, otaczaniem si\u0119 miernotami, karierowiczami i intrygantami, nigdy nie zdoby\u0142 zaufania Polak\u00f3w. Nawet jego pozytywne dla pa\u0144stwa pomys\u0142y budzi\u0142y podejrzenia. Pr\u00f3by uporz\u0105dkowania spraw skarbowych, wojskowych, administracyjnych, zawsze szlachcie pachnia\u0142o d\u0105\u017ceniem do zaprowadzenia absolutyzmu. Konszachtami z Habsburgami i frymarczeniem polsk\u0105 koron\u0105 dawa\u0142 powody do podejrze\u0144. W paktach konwentach przyrzek\u0142 przy\u0142\u0105czy\u0107 do Polski, nale\u017c\u0105c\u0105 do Szwecji Estoni\u0119, chocia\u017c ta Estonia by\u0142a Rzeczpospolitej potrzebna jak zaj\u0105cowi dzwonek na polowaniu, sta\u0142a si\u0119 ko\u015bci\u0105 niezgody i powodem do wojen. Dok\u0105d by\u0142 kr\u00f3lem Szwecji, po \u015bmierci ojca, ani my\u015bla\u0142 o wywi\u0105zaniu si\u0119 z tego zobowi\u0105zania. Dopiero jak jego stryj, Karol Suderma\u0144ski, pozbawi\u0142 go tronu szwedzkiego, spe\u0142ni\u0142 Zygmunt III niepotrzebne \u017c\u0105dania swoich wyborc\u00f3w i przy\u0142\u0105czy\u0142 Estoni\u0119 do Polski, no i wojna ze Szwedem gotowa. Fakt, \u017ce Zygmunt III i jego dwaj synowie na polskim tronie (W\u0142adys\u0142aw IV i Jan Kazimierz) tytu\u0142owali si\u0119 kr\u00f3lami: Szwed\u00f3w Got\u00f3w i Wandal\u00f3w, by\u0142 doskona\u0142ym pretekstem dla kr\u00f3l\u00f3w Szwecji do wojen. Polsce absolutnie niepotrzebnych, Szwedom koniecznych, poniewa\u017c w XVII wieku d\u0105\u017cyli do opanowania wybrze\u017cy Ba\u0142tyku, by zamieni\u0107 morze w wewn\u0119trzne szwedzkie jezioro (dominium Martis Baltici). Ka\u017cdy ucze\u0144 w szkole podstawowej s\u0142ysza\u0142 (je\u017celi nie drzema\u0142 na tej lekcji) o \u015bwietnym zwyci\u0119stwie Jana Karola Chodkiewicza pod Kircholmem (3500 Polak\u00f3w:14000 Szwed\u00f3w), ale ju\u017c nawet bardzo uwa\u017caj\u0105cy mogli nie dostrzec, \u017ce po tym ol\u015bniewaj\u0105cym zwyci\u0119stwie Polak\u00f3w to Szwedzi opanowali prawie wszystkie porty na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Ba\u0142tyku i c\u0142a w nich pobierane wystarczy\u0142y kr\u00f3lowi Szwecji, Gustawowi Adolfowi, na utrzymanie zaci\u0119\u017cnej armii na terenie Niemiec podczas wojny trzydziestoletniej. Jedn\u0105 z konsekwencji dynastycznej polityki Waz\u00f3w by\u0142a nast\u0119pna wojna polsko \u2013 szwedzka, znana jako potop w latach 1655-60, w wyniku kt\u00f3rej Polska nie tylko nie odzyska\u0142a Estonii, ale i straci\u0142a Inflanty, zdobycz Batorego w wojnach z Iwanem Gro\u017anym.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n