\u201eChcesz pokoju, szykuj si\u0119 do wojny\u201d \u2013 to \u0142aci\u0144skie przys\u0142owie zna\u0142 Jan Kazimierz jak i Chmielnicki, wszak w m\u0142odo\u015bci pobiera\u0142 nauki w kolegium jezuickim. Po zawarciu rozejmu zim\u0105 1649 roku obie strony intensywnie przygotowywa\u0142y si\u0119 do or\u0119\u017cnej rozprawy. Rozejm by\u0142 mocno kulawy, poniewa\u017c szlachta pr\u00f3buj\u0105ca powraca\u0107 do swoich maj\u0105tk\u00f3w i zap\u0119dzi\u0107 ch\u0142op\u00f3w do pa\u0144szczyzny, mog\u0142a to czyni\u0107 tylko przy u\u017cyciu si\u0142y, a z drugiej strony po ca\u0142ej Rusi, Podolu i Ukrainie grasowa\u0142y uzbrojone watahy czerni. Sejm koronacyjny uchwali\u0142 zaci\u0105g na 50 tys. wojska, ale na gotowo\u015b\u0107 armii koronnej przysz\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107, gdy tymczasem Chmielnicki wiosn\u0105 mia\u0142 gotowych 70 tys. Kozak\u00f3w i 60 tys. Tatar\u00f3w. 10 tysi\u0119czna armia koronna, zamkn\u0105wszy si\u0119 w Zbara\u017cu, przez 6 tygodni odpiera\u0142a szturmy dziczy stepowej: ob\u00f3z polski kurczy\u0142 si\u0119, wymiera\u0142 ale nie kapitulowa\u0142 i doczeka\u0142 odsieczy przyprowadzonej przez kr\u00f3la. Na nieszcz\u0119\u015bcie, kr\u00f3l jako naczelny w\u00f3dz, da\u0142 si\u0119 zaskoczy\u0107 i otoczy\u0107 pod Zborowem. Na szcz\u0119\u015bcie mia\u0142 ze sob\u0105 kanclerza Ossoli\u0144skiego, kt\u00f3ry widz\u0105c beznadziejno\u015b\u0107 sytuacji, \u015bmiertelnie zagro\u017cone wojsko wraz z kr\u00f3lem, nawi\u0105za\u0142 kontakt z chanem i nak\u0142oni\u0142 Tatar\u00f3w do zawarcia ugody. Za pozyskanie chana trzeba by\u0142o s\u0142ono p\u0142aci\u0107 w got\u00f3wce, zobowi\u0105zaniach bezgot\u00f3wkowych i haniebn\u0105 zgod\u0105 na to, aby orda wracaj\u0105c przez Brac\u0142awszczyzn\u0119 i Podole mia\u0142a prawo rabowa\u0107 i bra\u0107 jasyr \u2013 zaznaczono, \u017ce \u201eskromny\u201d. Wyobra\u017amy sobie mo\u017cliw\u0105 sytuacj\u0119: oto do wsi wkraczaj\u0105 Tatarzy i powiadaj\u0105 \u2013sorry: oto jest dokument z piecz\u0119ci\u0105 kr\u00f3la i kanclerza Rzeczpospolitej pozwalaj\u0105cy nam rabowa\u0107 wasz dobytek i bra\u0107 was w jasyr. Czy Najja\u015bniejsza Rzeczpospolita po Zborowie zas\u0142uguje jeszcze na miano Najja\u015bniejszej, albo wr\u0119cz na miano pa\u0144stwa? Wprawdzie wracaj\u0105cej ordzie towarzyszyli dwaj pu\u0142kownicy kozaccy, ale wp\u0142yw na ocenianie granic \u201eskromno\u015bci\u201d owego jasyru mieli raczej niewielki. Chmielnicki musia\u0142 si\u0119 zgodzi\u0107 na dyktat swojego sojusznika, aczkolwiek zyska\u0142 bardzo dogodne warunki. W ugodzie zapisano: Chmielnicki hetmanem wojska kozackiego, rejestr podniesiony do 40 tys., restytucja d\u00f3br i praw cerkwi prawos\u0142awnej, likwidacja unii brzeskiej, godno\u015bci i urz\u0119dy w wojew\u00f3dztwach kijowskim, brac\u0142awskim i czernichowskim tylko dla prawos\u0142awnych, wreszcie miejsce w senacie dla metropolity kijowskiego, usuni\u0119cie jezuit\u00f3w i \u017byd\u00f3w z Ukrainy. Polski sejm ten uk\u0142ad ratyfikowa\u0142, ale biskupi (ka\u017cdy biskup by\u0142 senatorem) nie wpu\u015bcili do senatu prawos\u0142awnego metropolity kijowskiego. O likwidacji unii ko\u015bcielnej mowy by\u0107 nie mog\u0142o, o powrocie szlachty do maj\u0105tk\u00f3w i obr\u00f3cenie buntownik\u00f3w w pokornych ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych te\u017c. Zapis o 40 tys. kozak\u00f3w rejestrowych zmusza\u0142 Chmielnickiego do redukcji swojej armii, a gdyby pr\u00f3bowa\u0142 realizowa\u0107 ten zapis, to m\u00f3g\u0142by sko\u0144czy\u0107 tak jak wielu hetman\u00f3w kozackich przed nim \u2013 czyli towarzystwo mog\u0142o go rozszarpa\u0107 na kawa\u0142ki, utopi\u0107, albo u\u015bmierci\u0107 w inny wyszukany i stosowany w tych \u015brodowiskach spos\u00f3b. Jednym s\u0142owem, ugoda zborowska by\u0142a bardzo kosztownym, aczkolwiek koniecznym wybiegiem aby uratowa\u0107 wojsko koronne przed totaln\u0105 kl\u0119sk\u0105, a kr\u00f3la przed haniebn\u0105 niewol\u0105. Znowu kr\u00f3l i hetman kozacki zajrzeli do ksi\u0119gi przys\u0142\u00f3w \u0142aci\u0144skich i przypomnieli sobie \u201esi vis pacem parabellum\u201d i dalej\u017ce szykowa\u0107 si\u0119 do nast\u0119pnej wojny. Sejm Rzeczpospolitej uchwali\u0142 aukcj\u0119 wojska na 36 tys. w Koronie i 18 tys. na Litwie i zwo\u0142ano pospolite ruszenie. Chmiel nie zasypia\u0142 gruszek w popiele. Wprawdzie car odm\u00f3wi\u0142 bezpo\u015bredniej pomocy zbrojnej, dochowa\u0142 pokoju wieczystego zawartego z W\u0142adys\u0142awem IV w roku 1634 w Polanowie, ale jakie\u015b listy ostrzegawcze w obronie prawos\u0142awia do kr\u00f3la wys\u0142a\u0142. Zapewni\u0142 sobie hetman pomoc ordy, zawsze gotowej na rabunek i branie jasyru, a branych do niewoli nie pytali o narodowo\u015b\u0107 i wyznanie. Rusini te\u017c zasilali szeregi galernik\u00f3w. Za obietnice posi\u0142k\u00f3w tureckich i widoki na tron mo\u0142dawski dla swojego syna, hetman Wszechrusi jak si\u0119 zacz\u0105\u0142 tytu\u0142owa\u0107, podda\u0142 Ru\u015b su\u0142tanowi. Opr\u00f3cz pot\u0119\u017cnej armii kozacko-tatarsko-tureckiej uderzaj\u0105cej z Ukrainy, na zapleczu wojsk koronnych mia\u0142o wybuchn\u0105\u0107 powstanie ludowe, nad czym pracowa\u0142y setki emisariuszy kozackich, podburzaj\u0105cych w\u0142o\u015bcian w ca\u0142ej Polsce do buntu przeciwko feuda\u0142om. Ta operacja si\u0119 nie uda\u0142a, a jedynie na Podhalu niejaki Aleksander Kostka-Napierski opanowa\u0142 zamek w Czorsztynie, ale bardzo szybko trafi\u0142 przed oblicze s\u0105du w Krakowie i zosta\u0142 stracony. W czerwcu 1651 r. dosz\u0142o do spotkania pod Beresteczkiem armii polskiej dowodzonej przez kr\u00f3la, z Kozakami i ord\u0105. Po trzydniowej bitwie Tatarzy uciekli zabieraj\u0105c ze sob\u0105 Chmielnickiego. Po zdobyciu taboru kozackiego dokonali Polacy okrutnej rzezi. Bitwa wygrana, ale zwyci\u0119stwo, jak wiele wcze\u015bniejszych, od Grunwaldu pocz\u0105wszy \u2013 zmarnowane. Stary baka\u0142arz uwa\u017ca, \u017ce o tym warto pami\u0119ta\u0107 i dlatego w nowym roku r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie gaw\u0119dzi\u0142.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n