Po pogromie polskich si\u0142 pod Batohem, Tymoszko szcz\u0119\u015bliwie dotar\u0142 do swojej wybranki, wzi\u0105\u0142 z ni\u0105 \u015blub i zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozpycha\u0107 w Mo\u0142dawii i Wo\u0142oszczy\u017anie do tego stopnia, \u017ce te\u015b\u0107 \u2013 Bazyli Lupul \u2013 zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 dla siebie nowego miejsca i \u0142akomie spogl\u0105da\u0142 na s\u0105siedni Siedmiogr\u00f3d, kt\u00f3rym w\u0142ada\u0142 Jerzy II Rakoczy. Zagro\u017ceni hospodarowie ksi\u0119stw naddunajskich zawi\u0105zali koalicj\u0119 i zabiegali o sojusz z Rzeczpospolit\u0105. Sejm wyrazi\u0142 zgod\u0119 i kr\u00f3l zacz\u0105\u0142 zbiera\u0107 armi\u0119. Okoliczno\u015bci sprzyja\u0142y kr\u00f3lewskiemu przedsi\u0119wzi\u0119ciu, chocia\u017cby z tej racji, \u017ce mia\u0142 poparcie sejmu i po raz pierwszy od dziesi\u0119cioleci mia\u0142 realnych sojusznik\u00f3w, jednakowo zagro\u017conych przez Kozak\u00f3w. Na nieszcz\u0119\u015bcie zebrane pod Lwowem wojska zacz\u0119\u0142y si\u0119 domaga\u0107 wyp\u0142aty zaleg\u0142ego \u017co\u0142du, wi\u0119c letnie miesi\u0105ce min\u0119\u0142y na rozrachunkach ze skarbem i dopiero jesienn\u0105 por\u0105 jako\u015b u\u0142adzona armia ruszy\u0142a nad Dniestr. By\u0142 te\u017c inny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego kr\u00f3l mitr\u0119\u017cy\u0142 w Warszawie, jak i pod Lwowem, zamiast \u015bpiesznym marszem \u2013 je\u017celi ju\u017c zapad\u0142y takie decyzje \u2013 ruszy\u0107 na Mo\u0142dawi\u0119. Pierwszym zi\u0119ciem hospodara Bazylego Lupula by\u0142 hetman polny litewski Janusz Radziwi\u0142\u0142, wi\u0119c ksi\u0105\u017c\u0119 pan nie kwapi\u0142 si\u0119 udzieli\u0107 pomocy kr\u00f3lowi i Rzeczpospolitej przeciwko w\u0142asnemu te\u015bciowi. O takich pr\u0119dko\u015bciach XVII wieku te\u017c nale\u017cy pami\u0119ta\u0107. W mi\u0119dzyczasie Jerzy Rakoczy wraz z mo\u0142dawskimi bojarami rozprawi\u0142 si\u0119 z Tymoszk\u0105 w Suczawie i polski sojusznik jakby przesta\u0142 mu by\u0107 potrzebnym. Za\u015b Chmielnicki ponownie nak\u0142oni\u0142 chana, zawsze skorego do rabunku, do najazdu na Polsk\u0119. Jan Kazimierz, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 genera\u0142em u Napoleona Bonapartego, a to z tego powodu, \u017ce rzadko szcz\u0119\u015bcie towarzyszy\u0142o jego czynom, ponownie da\u0142 si\u0119 zaskoczy\u0107 i otoczy\u0107 po\u0142\u0105czonym si\u0142om kozacko-tatarskim \u2013 tym razem pod \u017bwa\u0144cem. Ca\u0142a impreza zako\u0144czy\u0142a si\u0119 podobnie do poprzednich spotka\u0144 kr\u00f3la z Tatarami, czyli ponownie dogadali si\u0119 i za przyzwoitym upominkiem chan zdradzi\u0142 Chmielnickiego, zawieraj\u0105c ugod\u0119 z kr\u00f3lem, bez udzia\u0142u hetmana kozackiego. Tatarzy odebrali gratyfikacje za us\u0142ugi pustosz\u0105c Ru\u015b i po\u0142udniow\u0105 Lubelszczyzn\u0119. O ironio, ponownie t\u0142umaczyli ofiarom, \u017ce to co czyni\u0105, czyni\u0105 za zgod\u0105 kr\u00f3la (podobnie jak po ugodzie zborowskiej). \u0141atwo sobie wyobrazi\u0107 jak r\u00f3s\u0142 autorytet Jana Kazimierza w\u015br\u00f3d poddanych, co w pewnej mierze usprawiedliwia zachowanie poddanych wobec kr\u00f3la w dniach szwedzkiego potopu. Na takie traktowanie przez sojusznika, jakie mia\u0142o miejsce w grudniu 1653 r., nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nadal godzi\u0107 Bohdan Chmielnicki, kt\u00f3rego chan nawet nie dopu\u015bci\u0142 do rozm\u00f3w z polskimi komisarzami. Uk\u0142ad podpisany pod \u017bwa\u0144cem oraz sojusz ksi\u0119stw naddunajskich z Rzeczpospolit\u0105 stanowi\u0142 przekre\u015blenie polityki mo\u0142dawskiej hetmana kozackiego. Rozpoczynaj\u0105c bunt przeciwko Rzeczpospolitej, Chmielnicki mia\u0142 zapewnion\u0105 pomoc ordy \u2013 bez tego nie rozpocz\u0105\u0142 by awantury, a gdyby nawet, to mia\u0142by wszelkie szanse, by sko\u0144czy\u0107 tak jak jego poprzednicy. Pomoc udzielana Kozakom przez ord\u0119 dawa\u0142a jej okazje, aby przez 5 lat bezkarnie rabowa\u0107, bra\u0107 jasyr i okupy. Gdy Tatarzy byli si\u0142\u0105 dominuj\u0105c\u0105 w tym zwi\u0105zku, gdy chan m\u00f3g\u0142 szarpa\u0107 Chmiela za brod\u0119, orda mog\u0142a wspomaga\u0107 Kozak\u00f3w. Gdy Chmielnicki upojony sukcesami zamierza\u0142 rozci\u0105ga\u0107 swoje w\u0142adztwo od Donu po Dunaj, to orda ju\u017c poczu\u0142a si\u0119 ma\u0142\u0105 i wspomaganie przysz\u0142ego dominanta zakrawa\u0142oby na g\u0142upot\u0119. Pami\u0119tajmy, \u017ce jednym z hase\u0142 Kozak\u00f3w by\u0142a obrona \u015bwi\u0119tej wiary prawos\u0142awnej, a Tatarzy nawet jako sojusznicy, pozostawali bisurmanami. Zapewne takimi motywami kierowa\u0142 si\u0119 chan ratuj\u0105c Jana Kazimierza z beznadziejnej sytuacji pod \u017bwa\u0144cem w grudniu 1653 roku. Wiosn\u0105 nast\u0119pnego roku Tatarzy znowu pokazali si\u0119 na Ukrainie, tym razem jako sojusznicy Rzeczpospolitej. Je\u017celi pan na Subotowie (aczkolwiek bez mocnych papier\u00f3w) okaza\u0142 si\u0119 pazurem, kt\u00f3ry nie tylko nie da\u0142 si\u0119 przyci\u0105\u0107, ale wr\u0119cz \u015bmiertelnie ugodzi\u0142 Rzeczpospolit\u0105, musia\u0142 wykaza\u0107 si\u0119 nie lada inteligencj\u0105, sprytem i cwaniactwem. Zauwa\u017cmy: przez wszystkie lata prowadzenia wojny przeciwko Rzeczpospolitej, we wszystkich pismach i deklaracjach, przedstawia\u0142 si\u0119 jako wierny poddany kr\u00f3la i Rzeczpospolitej, a je\u017celi podni\u00f3s\u0142 bro\u0144, to w obronie \u015bwi\u0119tej religii prawos\u0142awnej, w obronie prze\u015bladowanego kozactwa, przeciwko kr\u00f3lewi\u0119tom, a nigdy przeciw kr\u00f3lowi. Wysok\u0105 Port\u0119 \u0142udzi\u0142 obietnic\u0105 podda\u0144stwa, licz\u0105c na \u0142ask\u0119 su\u0142tana okazan\u0105 Tymoszkowi w tureckich lennach. Od samego pocz\u0105tku awantury s\u0142a\u0142 pos\u0142\u00f3w do Moskwy, skar\u017c\u0105c si\u0119 na Rzeczpospolit\u0105, kt\u00f3ra gn\u0119bi prawos\u0142awnych chrze\u015bcijan i niewinnych Kozak\u00f3w. Ju\u017c w 1649 roku prosi\u0142 cara o przyj\u0119cie wojska zaporoskiego w podda\u0144stwo \u201eHetman kozacki prosi, a\u017ceby Wielki Hosudar okaza\u0142 lito\u015b\u0107 nad wiar\u0105 prawos\u0142awn\u0105 i wzi\u0105\u0142 Kozak\u00f3w pod swoj\u0105 wysok\u0105 r\u0119k\u0119, a je\u017celi Carskie Wieliczestwo nie uczyni tego, to oni b\u0119d\u0105 zmuszeni podda\u0107 si\u0119 Turczynowi albo Hanowi tatarskiemu\u201d \u2013 za Ludwikiem Kubal\u0105.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n