Pozosta\u0142e felietony Stanis\u0142awa \u0141ukasika<\/strong> >TUTAJ<\/strong><\/a><<\/p>\n![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n
Pawe\u0142 Jasienica uzna\u0142 postanowienia Unii Hadziackiej za \u201e…najwy\u017cszy wzlot naszej my\u015bli politycznej w czasach popiastowskich\u201d.Ca\u0142kowicie zgadzaj\u0105c si\u0119 z Mistrzem, o\u015bmiel\u0119 si\u0119 doda\u0107 i\u017c by\u0142 to niestety \u201e\u0142ab\u0119dzi \u015bpiew\u201d, znakomite dzie\u0142o sp\u00f3\u017anione o 10 lat. W 1648 roku Rzeczpospolita zabezpieczona pokojami z s\u0105siadami prze\u017cywa\u0142a dziesi\u0105ty rok \u201ez\u0142otego pokoju\u201d na Ukrainie. \u00d3wcze\u015bni m\u0119\u017cowie stanu Rzeczpospolitej, maj\u0105c za sob\u0105 do\u015bwiadczenia kilku powsta\u0144 kozackich, jak r\u00f3wnie\u017c pami\u0119\u0107 o po\u017cytkach z udzia\u0142u wojsk kozackich w wojnach z Rosj\u0105, Szwecj\u0105 czy Turcj\u0105, nie dostrzegli mo\u017cliwo\u015bci pokojowego rozwi\u0105zania problemu kozackiego. Po dziesi\u0119ciu latach okrutnych wojen i zniszcze\u0144 Rzeczpospolita straci\u0142a walory jako atrakcyjna kandydatka na sojuszniczk\u0119, a po Hadziaczu wojna z Rosj\u0105 by\u0142a nieuniknion\u0105 i tylko od mo\u017cliwo\u015bci militarnych Rzeczpospolitej Trojga Narod\u00f3w zawis\u0142 jej los. Preludium wypad\u0142o pomy\u015blnie, gdy hetman kozacki Iwan Wyhowski, wspomagany przez wojsko polskie i Tatar\u00f3w, rozbi\u0142 pod Konotopem pu\u0142ki carskie. Po zako\u0144czeniu wojny ze Szwecj\u0105 (pok\u00f3j w Oliwie w 1660 r.) ruszy\u0142a na Rzeczpospolit\u0105 ca\u0142a pot\u0119ga Rosji. Chowa\u0144ski, Do\u0142goruki i Zo\u0142otare\u0144ko ruszyli na Litw\u0119, za\u015b Szeremietiew wybiera\u0142 si\u0119 na Krak\u00f3w. Zahartowane w bojach polskie pu\u0142ki dowodzone przez Jerzego Lubomirskiego, Stefana Czarnieckiego, Stanis\u0142awa Potockiego powstrzyma\u0142y ten najazd, odnosz\u0105c zwyci\u0119stwa pod Po\u0142onk\u0105 i Cudnowem, ale to by\u0142o wszystko, na co w tym czasie sta\u0107 by\u0142o Rzeczpospolit\u0105 Trojga Narod\u00f3w \u2013 w budowie. Jeszcze kilka lat trwa\u0142a wojna z Rosj\u0105, a Moskale zamkni\u0119ci w fortecach nie podejmowali walki w polu, za\u015b Rzeczpospolitej zabrak\u0142o si\u0142 na ostateczne zwyci\u0119stwo. Hetman Wyhowski \u017c\u0105da\u0142 przys\u0142ania wojska koronnego zapewniaj\u0105c, \u017ce gdy Kozacy ujrz\u0105 pot\u0119g\u0119 Rzeczpospolitej, zgodz\u0105 si\u0119 na ugod\u0119 hadziack\u0105. W tym samym tonie pisa\u0142 obo\u017any koronny Andrzej Potocki, wys\u0142any na pomoc Wyhowskiemu z trzytysi\u0119cznym korpusikiem: \u201eRozumiem, \u017ce b\u0119d\u0105 tacy, kt\u00f3rzy zechc\u0105 stawa\u0107 przy kr\u00f3lu, gdy obacz\u0105 pot\u0119g\u0119 si\u0142 naszych, ale gdy obacz\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 \u2013 naj\u017cyczliwsi si\u0119 odwr\u00f3c\u0105. Chto\u017ce budiet silen, towo \u017ce i my \u2013 tak rozumowali Kozacy\u201d \u2013 za Ludwikiem Kubal\u0105. Byli gotowi s\u0142u\u017cy\u0107 silnym. Niestety, zabrak\u0142o si\u0142 na pokonanie Moskwy, run\u0119\u0142o Ksi\u0119stwo Ruskie i upad\u0142y marzenia o pot\u0119\u017cnej Rzeczpospolitej Trojga Narod\u00f3w. Dzie\u0142o \u201enajwy\u017cszego wzlotu naszej my\u015bli politycznej\u201d przetrwa\u0142o od 12 maja do 27 pa\u017adziernika 1659 roku. Wprawdzie wielu polityk\u00f3w koronnych i litewskich by\u0142o przeciwnych unii i zr\u00f3wnaniu Kozak\u00f3w ze szlacht\u0105. Ze strony szlachty da\u0142y si\u0119 s\u0142ysze\u0107 takie g\u0142osy \u2013 \u201eMamy\u017c poha\u0144bi\u0107 klejnot szlachecki, ozdobi\u0107 nim morderc\u00f3w, rabusi\u00f3w, podpalaczy prze\u017cuwaj\u0105cych zemst\u0119, nienawi\u015b\u0107 i niepi\u015bmiennych ludzi obdarzy\u0107 najwy\u017cszymi urz\u0119dami, mamy\u017c cierpie\u0107 ch\u0142op\u00f3w w senacie?\u201d \u2013 za Ludwikiem Kubal\u0105. By\u0142y r\u00f3wnie\u017c protesty nuncjusza papieskiego i hierarch\u00f3w ko\u015bcio\u0142a katolickiego przeciwko zr\u00f3wnaniu prawos\u0142awia z katolicyzmem i likwidacji unii brzeskiej. Mimo tych opor\u00f3w, polski sejm uni\u0119 przyj\u0105\u0142, a pami\u0119tajmy, \u017ce obowi\u0105zywa\u0142a zasada jedomy\u015blno\u015bci, a kr\u00f3l ratyfikowa\u0142. To Kozacy j\u0105 odrzucili. G\u0142\u00f3wny architekt unii, Jerzy Niemiricz zosta\u0142 rozsiekany przez czer\u0144 kozack\u0105, za\u015b Wyhowskiego zmusili do oddania bu\u0142awy hetma\u0144skiej Jerzemu Chmielnickiemu. Ten z kolei przyjmowa\u0142 wszelkie mo\u017cliwe protekcje, tzn. polsk\u0105, rosyjsk\u0105, tureck\u0105, a w mi\u0119dzyczasie zd\u0105\u017cy\u0142 zrezygnowa\u0107 z bu\u0142awy i zosta\u0107 mnichem, a\u017c wreszcie zosta\u0142 uduszony przez Turk\u00f3w. Zatrzymajmy si\u0119 chwil\u0119 nad powodami dla kt\u00f3rych Kozacy nie zaakceptowali unii. Historia daje wiele przyk\u0142ad\u00f3w, z czas\u00f3w przed XVII wiekiem, jak i p\u00f3\u017aniejszych na to, \u017ce nasi wschodni pobratymcy argumentowi si\u0142y daj\u0105 prym przed si\u0142\u0105 argument\u00f3w. Podstawowym powodem by\u0142a obawa przed powrotem szlachty na Ukrain\u0119, odbieraniem swoich maj\u0105tk\u00f3w zaw\u0142aszczonych przez Kozak\u00f3w i powr\u00f3t mo\u0142ojc\u00f3w do p\u0142uga, czyli pa\u0144szczyzny. Niebagatelne znaczenie mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c uprzywilejowanie starszyzny kozackiej, nobilitacje, nadawanie urz\u0119d\u00f3w i maj\u0105tk\u00f3w. \u201eTo ty teraz szlachcic, a ja ch\u0142op \u2013 niedoczekanie twoje\u201d. Po \u015bmierci Bohdana Chmielnickiego zabrak\u0142o kozaczy\u017anie autorytetu i ka\u017cdy pu\u0142kownik widzia\u0142 si\u0119 hetmanem pod protekcj\u0105 Rzeczpospolitej, Moskwy, albo su\u0142tana. Skutkiem by\u0142y wojny Polski z Rosj\u0105 zako\u0144czone rozejmem podpisanym w Andruszowie w roku 1667, gdzie ustalono granic\u0119 na Dnieprze \u2013 prawobrze\u017ce polskie, lewobrze\u017ce rosyjskie. W wyniku wojny z Turcj\u0105, Rzeczpospolita straci\u0142a Podole, woj. brac\u0142awskie i cz\u0119\u015b\u0107 kijowskiego. Tak sko\u0144czy\u0142y si\u0119 marzenia Chmielnickiego o wolnej Ukrainie. Skutkiem tych wojen by\u0142a zatruta krew pobratymcza i wilcy wyj\u0105cy na zgliszczach dawnych miast, do tego Ukraina rozdarta na trzy cz\u0119\u015bci.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n Pozosta\u0142e felietony Stanis\u0142awa \u0141ukasika<\/strong> >TUTAJ<\/strong><\/a><<\/p>\n<\/a><\/p>\n