Przez dwadzie\u015bcia lat panowania Jana Kazimierza, Rzeczpospolita nie mia\u0142a ani jednego roku bez wojny. Po sze\u015bciu latach kl\u0119sk, pora\u017cek i w\u0105tpliwych zwyci\u0119stw podczas powstania Chmielnickiego, nie mo\u017cna by\u0142o ukry\u0107 faktu, \u017ce Rzeczpospolita ju\u017c nie jest mocarstwem, a poobijan\u0105 ofiar\u0105. W my\u015bl przys\u0142owia o kozie i pochy\u0142ym drzewie… na atak k\u00f3z nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. Zacz\u0119\u0142a Rosja wiosn\u0105 1654 roku, poprawi\u0142a w nast\u0119pnym i \u2013 nagle przerywa\u0142a dzia\u0142ania wojenne, zatrzymuj\u0105c zdobyte terytoria i nowe pozycje w carskiej tytulaturze. Czy\u017cby Aleksego Michaj\u0142owicza zadowoli\u0142y nowe tytu\u0142y? Do przyj\u0119tego po Perejes\u0142awiu tytu\u0142u cara Ma\u0142ej Rosji (czytaj Ukrainy), po zaj\u0119ciu Wilna i Grodna, doda\u0142: Wielkiego Ksi\u0119cia Litewskiego, Bia\u0142ej Rusi, Wo\u0142ynia i Podola. Ot\u00f3\u017c powodem carskiej \u0142askawo\u015bci by\u0142 najazd Szwed\u00f3w na Polsk\u0119 i ich osza\u0142amiaj\u0105ce sukcesy latem 1655 r. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce w my\u015bl znanej zasady \u2013 wr\u00f3g mojego wroga jest mi sojusznikiem, car winien s\u0142a\u0107 pos\u0142\u00f3w do Karola Gustawa z propozycjami uzgadniania wsp\u00f3lnych operacji i plan\u00f3w politycznych. Do takiego aliansu jednak nie dosz\u0142o. Podpowied\u017a znajdziemy na mapie Rosji, kt\u00f3ra podbija\u0142a Syberi\u0119 docieraj\u0105cej do Pacyfiku, ale nie mia\u0142a dost\u0119pu do Ba\u0142tyku ani Morza Czarnego, a tam koncentrowa\u0142 si\u0119 handel europejski. Drog\u0119 do Ba\u0142tyku, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c sto lat wcze\u015bniej pr\u00f3bowa\u0142 wywalczy\u0107 Iwan IV Gro\u017any, odcina\u0142a Szwecja panuj\u0105c w Ingrii, Karelii, Estonii i Inflantach. Znacznie wzmocniona podbojem Polski stawa\u0142a si\u0119 przeszkod\u0105 nie do pokonania i plany wywalczenia dost\u0119pu do Ba\u0142tyku przechodzi\u0142y do krainy marze\u0144. Rachunek by\u0142 prosty \u2013 dajmy Lachom pieredyszk\u0119, ju\u017c nie stanowi\u0105 dla nas zagro\u017cenia, a im wi\u0119cej skubn\u0105 Szweda, tym lepiej dla nas. Zatrzymajmy si\u0119 chwil\u0119 przy Szwedach. Po abdykacji kr\u00f3lowej Krystyny, ostatniej z Waz\u00f3w na szwedzkim tronie, kr\u00f3lem wybrano Karola Gustawa
\n Wittelsbacha, kt\u00f3ry by\u0142 potomkiem dynastii niemieckiej, ale jego matk\u0105 by\u0142a Katarzyna Waz\u00f3wna. Ten\u017ce wojowniczy kr\u00f3l, ws\u0142awiony dowodzeniem szwedzkimi wojskami podczas wojny trzydziestoletniej, chcia\u0142 kontynuowa\u0107 polityk\u0119 swoich poprzednik\u00f3w zmierzaj\u0105c\u0105 do zamiany Ba\u0142tyku w wewn\u0119trzne jezioro szwedzkie. Do zamkni\u0119cia Ba\u0142tyku w granicach Szwecji niewiele ju\u017c brakowa\u0142o, jako \u017ce panowali na ca\u0142ym wybrze\u017cu wschodnim, na Pomorzu Zachodnim ze Szczecinem, wi\u0119c pozostawa\u0142o tylko zabra\u0107 Rzeczpospolitej Pomorze Gda\u0144skie z Warmi\u0105 i podporz\u0105dkowa\u0107 sobie Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce, formalnie b\u0119d\u0105ce jeszcze polskim lennem. Karol X Gustaw widz\u0105c sukcesy Rosji w wojnie z Polsk\u0105, a nie chc\u0105c wyj\u015b\u0107 z pustymi r\u0119kami gdy Rzeczpospolita b\u0119dzie rozdzierana, zerwa\u0142 obowi\u0105zuj\u0105cy rozejm na 6 lat przed terminem i latem 1655 r. rozpocz\u0105\u0142 wojn\u0119 z Polsk\u0105 \u2013 tragiczny dla Rzeczpospolitej \u201epotop\u201d. Niebagateln\u0105 rol\u0119 w polityce szwedzkiego Wazy, chocia\u017c po k\u0105dzieli, odgrywa\u0142a kwestia weteran\u00f3w wojny trzydziestoletniej. Tysi\u0105ce m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy przez kilkana\u015bcie lat \u017cyli z rabowania dobytku mieszka\u0144c\u00f3w Europy \u015arodkowej, kt\u00f3rzy potrafili zabija\u0107 i nie dawa\u0107 si\u0119 zabi\u0107, a teraz byli bez zaj\u0119cia, wi\u0119c stanowili powa\u017cne zagro\u017cenie dla porz\u0105dku w pa\u0144stwie. Przecie\u017c takie towarzystwo nie zadowoli\u0142o by si\u0119 zasi\u0142kiem dla bezrobotnych, nawet na poziomie \u015bredniej krajowej, z dodatkiem kombatanckim. Szwecja musia\u0142a wojowa\u0107, a celem mog\u0142y by\u0107 Niemcy, sk\u0105d niedawno wr\u00f3cili, Moskwa, albo Rzeczpospolita. Wyb\u00f3r pad\u0142 na pa\u0144stwo najs\u0142absze, kt\u00f3re do niedawna mieni\u0142o si\u0119 by\u0107 mocarstwem, ale jego \u201emocarstwowo\u015b\u0107\u201d obna\u017cyli Kozacy i Tatarzy, a ostatnio Moskwa. Ze znalezieniem pretekstu do rozpocz\u0119cia wojny nie by\u0142o problemu. Karol X Gustaw g\u0142osi\u0142, \u017ce Jan Kazimierz chce go pozbawi\u0107 szwedzkiego tronu i te podejrzenia wydawa\u0142y si\u0119 by\u0107 zasadnymi. Obaj synowie Zygmunta III wybierani na polski tron przyrzekali, \u017ce zrzekn\u0105 si\u0119 roszcze\u0144 do korony szwedzkiej i \u017caden nie wype\u0142ni\u0142 zaprzysi\u0119\u017conego przyrzeczenia. Obaj w oficjalnej tytulaturze podkre\u015blali \u2013 dziedziczny kr\u00f3l Szwed\u00f3w, Got\u00f3w i Wandali, a na srebrnej piecz\u0119ci kancelaryjnej Jana Kazimierza obok or\u0142a i pogoni, widniej\u0105 szwedzkie trzy korony. Uporz\u0105dkujmy fakty \u2013 na Litwie i na Ukrainie trwa wojna z Rosj\u0105, w lutym kr\u00f3l dowiaduje si\u0119, \u017ce w Szwecji ju\u017c postanowiono wojn\u0119 z Polsk\u0105, a mimo to zwleka ze zwo\u0142aniem sejmu, a bez sejmu nie ma podatk\u00f3w ani wojska. B\u0119dzie to wojna obronna, wi\u0119c kr\u00f3l nie musi ogl\u0105da\u0107 si\u0119 na sejm, ale o podatkach i zaci\u0105gach wojska to ju\u017c decyduje sejm, a ten mia\u0142 si\u0119 zebra\u0107 dopiero w listopadzie. Senatorowie wr\u0119cz zmusili kr\u00f3la do zwo\u0142ania sejmu na maj. Zanim zbierze si\u0119 armia zaci\u0119\u017cna, Rzeczpospolit\u0105 w\u0142asnymi piersiami zas\u0142ania\u0107 b\u0119dzie pospolite ruszenie. Skutek widzieli\u015bmy pod Uj\u015bciem w Wielkopolsce, 25 lipca 1655 r. Do dw\u00f3ch front\u00f3w doszed\u0142 trzeci, a tego nawet Zygmunt III unika\u0142. Jego syn \u201euczyni\u0142 wszystko, co le\u017ca\u0142o w jego mocy, aby przedstawi\u0107 si\u0119 poddanym w postaci winowajcy ostatecznego nieszcz\u0119\u015bcia\u201d. \u2013 pisa\u0142 Pawe\u0142 Jasienica.
\nCdn.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n