Wszyscy panuj\u0105cy w Europie, a szczeg\u00f3lnie prowadz\u0105cy aktywn\u0105 polityk\u0119 i nieunikaj\u0105cy wojen, miewali k\u0142opoty finansowe. Nawet Habsburgowie, wzbogaceni spadkiem hiszpa\u0144skim i z\u0142otem ameryka\u0144skim nie podejmowali \u015bmielszych inicjatyw, o ile ich nie akceptowa\u0142 bankier Jakub Fukier. Wyj\u0105tkiem mog\u0142a by\u0107 Moskwa, gdzie car m\u00f3g\u0142 zabra\u0107 ca\u0142y maj\u0105tek poddanym i czeka\u0142 na ich wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za darowanie \u017cycia\u2013 patrz przyk\u0142ady z Opryczniny z czas\u00f3w Iwana IV Gro\u017anego. W Polsce obowi\u0105zywa\u0142y przywileje nadane przez Jagie\u0142\u0142\u0119 zabraniaj\u0105ce konfiskaty maj\u0105tk\u00f3w szlacheckich bez wyroku s\u0105dowego, czyli nape\u0142nianie kasy pa\u0144stwowej metod\u0105 moskiewsk\u0105 nie wchodzi\u0142o w rachub\u0119. Na kr\u00f3lu spoczywa\u0142 obowi\u0105zek utrzymania administracji pa\u0144stwowej i obrona kraju w oparciu o dochody z kr\u00f3lewszczyzn, a te s\u0105 zastawione przez poprzednik\u00f3w i tucz\u0105 mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w. W pa\u0144stwach Europy Zachodniej problem dochod\u00f3w pa\u0144stwa rozwi\u0105zano na drodze powszechnego sta\u0142ego podatku. W Polsce te\u017c by\u0142 sta\u0142y podatek, 2 gr. z \u0142anu i by\u0107 mo\u017ce na czas pokoju by\u0142by wystarczaj\u0105cy, ale w wiekach XV-XVII pa\u0144stwo polsko-litewskie ci\u0105gle prowadzi\u0142o wojny i to na wielu frontach. Kr\u00f3lowie musieli prosi\u0107 szlacht\u0119 o dodatkowe podatki, albo ucieka\u0107 si\u0119 do po\u017cyczek pod zastaw u\u017cytkowy na kr\u00f3lewszczyznach. Po\u017cyczki pod zastaw domeny kr\u00f3lewskiej znane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c w innych pa\u0144stwach, ale na przyk\u0142ad Walezjusze we Francji przy ka\u017cdej zmianie na tronie zerowali zad\u0142u\u017cenie poprzednika, a ponadto z wp\u0142yw\u00f3w podatkowych wykupowali zastawy. Nasi kr\u00f3lowie mieli sta\u0142\u0105 zdolno\u015b\u0107 kredytow\u0105 poniewa\u017c magnaci i bankierzy bardzo ch\u0119tnie udzielali po\u017cyczek pod zastaw u\u017cytkowy. Pow\u00f3d by\u0142 bardzo prosty. Znali mo\u017cliwo\u015bci finansowe naszych w\u0142adc\u00f3w, wi\u0119c nie liczyli na sp\u0142at\u0119, a przy pomy\u015blnej koniunkturze mogli sta\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami zastawionych kr\u00f3lewszczyzn. Hojno\u015b\u0107 Jagiellon\u00f3w wynika\u0142a z konieczno\u015bci finansowania kosztownych wojen jak i z obowi\u0105zku odwdzi\u0119czania si\u0119 swoim stronnikom, wszak pami\u0119tali komu zawdzi\u0119czali polski tron. Potomkowie Jagie\u0142\u0142y na tronie czeskim(wnuk Jagie\u0142\u0142y, W\u0142adys\u0142aw w roku 1471 zosta\u0142 kr\u00f3lem Czech)prowadzili podobn\u0105 polityk\u0119, wskutek czego zacz\u0119\u0142o wysycha\u0107 srebrodajne \u017ar\u00f3d\u0142o w Kutnej Horze, stanowi\u0105ce podstaw\u0119 pot\u0119gi finansowej Czech, uszczuplone zastawami przekraczaj\u0105cymi dochody z kopal\u0144. Obawiam si\u0119, \u017ce czytelnik mo\u017ce odebra\u0107 moje wywody jako oskar\u017cenie Jagiellon\u00f3w o dzia\u0142anie na szkod\u0119 w\u0142asnych pa\u0144stw (popularny dzisiaj zarzut\u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na szkod\u0119 w\u0142asnej sp\u00f3\u0142ki), przeto \u015bpiesz\u0119 z wyja\u015bnieniem. Je\u017celi kr\u00f3l mia\u0142 utrzyma\u0107 dw\u00f3r, administracj\u0119 i zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo granic, to musia\u0142 mie\u0107 na to odpowiednie fundusze. Do obrony granic zobowi\u0105zani byli rycerze, posiadaj\u0105cy ziemie na prawie rycerskim, czyli pospolite ruszenie. Bitwa pod Chojnicami we wrze\u015bniu 1454 roku(pocz\u0105tek wojny trzynastoletniej) pokaza\u0142a, \u017ce ju\u017c zardzewia\u0142y miecze spod Grunwaldu, a synowie i wnukowie pogromc\u00f3w Krzy\u017cak\u00f3w przemienili si\u0119 w rozpolitykowanych hreczkosiej\u00f3w. Powiedzieliby\u015bmy dzisiaj, \u017ce stanowili, ot takie \u201egrupy rekonstrukcyjne\u201d, pi\u0119knie prezentuj\u0105ce si\u0119 na popisach, ale ju\u017c na polach bitewnych w konfrontacji z zawodowcami, to ju\u017c raczej wypadali mizernie. Ot i mamy kwadratur\u0119 ko\u0142a: kr\u00f3l ma utrzyma\u0107 dw\u00f3r, administracj\u0119 i zapewni\u0107 obron\u0119 granic z dochod\u00f3w domeny kr\u00f3lewskiej, a tych nie ma, poniewa\u017c s\u0105 zastawione albo rozdane. Pozostaj\u0105 podatki, a te zale\u017c\u0105 od \u0142askawo\u015bci sejmu i sejmik\u00f3w szlacheckich. Zygmunt I rozpocz\u0105\u0142 wykupywanie zastawionych kr\u00f3lewszczyzn, ale niewiele m\u00f3g\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 bez zgody sejmu na podatki przeznaczone na ten cel. Szlachta, a szczeg\u00f3lnie magnaci korzystaj\u0105cy z zastaw\u00f3w, ze zrozumia\u0142ych powod\u00f3w byli przeciwni akcji kr\u00f3lewskiej, wi\u0119c i efekty gospodarskich zabieg\u00f3w kr\u00f3le nie by\u0142y osza\u0142amiaj\u0105ce. Wiele zastawionych maj\u0105tk\u00f3w stanowi\u0105cych domen\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 wykupi\u0142a kr\u00f3lowa Bona, co znowu spotka\u0142o si\u0119 z ostrymi protestami magnat\u00f3w\u2013 wierzycieli. Wobec oporu magnaterii zabiegi pary kr\u00f3lewskiej zmierzaj\u0105ce do odbudowania domeny kr\u00f3lewskiej nie przynios\u0142y spodziewanych wynik\u00f3w. Do sukcesu zabieg\u00f3w kr\u00f3lewskich konieczn\u0105 by\u0142a wsp\u00f3\u0142praca tronu ze szlacht\u0105, ale Zygmunt I zrazi\u0142 si\u0119 do szlachty i przeszed\u0142 do historii jako \u201esenatorski kr\u00f3l \u201e. Nadziej\u0119 na odzyskanie domeny kr\u00f3lewskiej dawa\u0142 jego nast\u0119pca Zygmunt August, ale dopiero pod koniec panowania, gdy przywdzia\u0142 str\u00f3j staropolski i w oparciu o izb\u0119 poselsk\u0105 popar\u0142 \u201druch egzekucji praw i d\u00f3br\u201d. W moich opowie\u015bciach wychodz\u0105 raczej mroczne obrazy naszej przesz\u0142o\u015bci. Czas nieco rozja\u015bni\u0107 te obrazki i mam nadziej\u0119, \u017ce opowie\u015b\u0107 o tym ruchu nieco ten obraz rozja\u015bni.<\/p>\n
Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n
![](\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\")
<\/a><\/p>\n