{"id":25173,"date":"2021-05-08T10:22:24","date_gmt":"2021-05-08T08:22:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?page_id=25173"},"modified":"2021-05-08T10:22:24","modified_gmt":"2021-05-08T08:22:24","slug":"druga-gaweda-optymistyczna-tolerancja-religijna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/druga-gaweda-optymistyczna-tolerancja-religijna\/","title":{"rendered":"Druga gaw\u0119da optymistyczna \u2013 tolerancja religijna"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n\u201eA i\u017c w Rzeczypospolitej naszej jest r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 niema\u0142a z strony wiary krze\u015bcija\u0144skiej, zabiegaj\u0105c temu, aby si\u0119 z tej przyczyny miedzy lud\u017ami rozruchy jakie szkodliwe nie wszcz\u0119\u0142y, kt\u00f3re po inszych kr\u00f3lestwach ja\u015bnie widziemy, obiecujemy to sobie sp\u00f3lnie za nas i za potomki nasze na wieczne czasy pod obowi\u0105zkiem przysi\u0119gi, pod wiar\u0105, czci\u0105 i sumnieniem naszym, i\u017c kt\u00f3rzy jestechmy r\u00f3\u017cni w wierze, pok\u00f3j miedzy sob\u0105 zachowa\u0107, a dla r\u00f3\u017cnej wiary i odmiany w Ko\u015bcielech krwie nie przelewa\u0107\u201d (pisownia zachowana, tak m\u00f3wiono w XVI wieku)… uchwali\u0142 polski sejm konwokacyjny, w styczniu 1573 roku. 430 lat p\u00f3\u017aniej ta konstytucja sejmowa zosta\u0142a wpisana na list\u0119 UNESCO \u2013 Pami\u0119\u0107 \u015awiata. W Europie XXI wieku taki dokument nie wzbudzi\u0142 by sensacji za\u015b w pa\u0144stwach islamskich jest nie do pomy\u015blenia i pewnie jeszcze d\u0142ugo tak b\u0119dzie. Przenie\u015bmy si\u0119 do XVI stulecia, gdy wyst\u0105pienie Marcina Lutra w 1517 roku rozpocz\u0119\u0142o podzia\u0142y w chrze\u015bcija\u0144stwie i powstawanie r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144. R\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 w wierze nie spotykali si\u0119 na dysputach teologicznych, a na polach bitewnych. By\u0142y to bratob\u00f3jcze wojny domowe, gdzie wojowali ze sob\u0105 i mordowali si\u0119 wyznawcy Chrystusa maj\u0105cy za podstaw\u0119 wiary te same Ewangelie i Dekalog, z kt\u00f3rego jednak wymazali pi\u0105te przykazanie, przeto zagrzewali si\u0119 do boju okrzykami\u2013 w imi\u0119 Boga bij, zabij. W pa\u0144stwach niemieckich wojny religijne trwa\u0142y ponad 40 lat. Ponad 30 lat trwa\u0142y wojny religijne we Francji. Pr\u00f3b\u0105 porozumienia katolik\u00f3w i hugonot\u00f3w(francuscy kalwini\u015bci) mia\u0142o by\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwo Henryka Burbona z Nawarry, przyw\u00f3dcy hugonot\u00f3w z Ma\u0142gorzat\u0105, siostr\u0105 katolickiego kr\u00f3la Karola IX. Zamiast ugody dosz\u0142o do rzezi hugonot\u00f3w przyby\u0142ych do Pary\u017ca na uroczysto\u015bci weselne w nocy 23 sierpnia 1572 roku, tzw. \u201enoc \u015bwi\u0119tego Bart\u0142omieja\u201d. \u201eNowinki religijne\u201d r\u00f3wnie\u017c dociera\u0142y do Polski. Przeszkod\u0105 mia\u0142 by\u0107 edykt toru\u0144ski wydany przez kr\u00f3la Zygmunta Starego w roku 1520, zakazuj\u0105cy sprowadzania i drukowania publikacji heretyckich pod kar\u0105 konfiskaty maj\u0105tku i banicji. Je\u017celi popatrzymy na za\u0142\u0105czon\u0105 map\u0119 i wzbogacimy wiadomo\u015bciami z lekcji historii o rozwoju religii protestanckich w pa\u0144stwie polsko-litewskim, to edykty kr\u00f3lewskie trudno b\u0119dzie uzna\u0107 za skuteczne. Zygmunt August w sprawach wyznaniowych by\u0142 tolerancyjny, a wr\u0119cz powiada\u0142 nieraz \u201eNie chc\u0119 by\u0107 kr\u00f3lem waszych sumie\u0144\u201d, za\u015b s\u0105dom staro\u015bci\u0144skim zakaza\u0142 egzekwowania wyrok\u00f3w s\u0105d\u00f3w ko\u015bcielnych w sprawach wyznaniowych. W sejmie czy senacie obok siebie zasiadali katolicy i protestanci, ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane wcale nie nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci, a w ca\u0142ej Polsce rozwija\u0142o si\u0119 szkolnictwo wszystkich wyzna\u0144. Dost\u0119p do urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych mieli zar\u00f3wno katolicy jak i protestanci. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tolerancja religijna funkcjonowa\u0142a faktycznie, aczkolwiek nie usankcjonowana prawnie. Po \u015bmierci ostatniego Jagiellona, gdy pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy pa\u0144stwowej podczas bezkr\u00f3lewia pe\u0142ni\u0142 sejm, zwany kapturowym, dla zapewnienia pokoju wewn\u0119trznego, unikni\u0119cia domowej wojny religijnej, usankcjonowa\u0142 tolerancj\u0119 religijn\u0105 wspomnianym Aktem Konfederacji Warszawskiej (podczas bezkr\u00f3lewia zawi\u0105zywano konfederacj\u0119 generaln\u0105 nazywan\u0105 od miejsca og\u0142oszenia). Szlachta Rzeczpospolitej, wszak to jest ju\u017c po Unii Lubelskiej, zda\u0142a egzamin z obywatelsko\u015bci. \u201eZar\u00f3wno katolicy, jak i protestanci, arianie i prawos\u0142awni traktowali pok\u00f3j wyznaniowy jako fundament stosunk\u00f3w wewn\u0119trznych w pa\u0144stwie Umiano odr\u00f3\u017cni\u0107 sprawy wyznaniowe od polityki wcze\u015bniej ni\u017c we wszystkich niemal pozosta\u0142ych krajach Europy\u201d \u2013 Jarema Maciszewski \u2013 Szlachta polska i jej pa\u0144stwo.
\n\u0141atwo sobie wyobrazi\u0107 co by si\u0119 dzia\u0142o w Rzeczpospolitej przy tak wielkim zr\u00f3\u017cnicowaniu wyznaniowym. W pa\u0144stwach niemieckich katolicy walczyli z luteranami, we Francji katolicy z hugonotami (kalwinistami), w Rzeczpospolitej mamy katolik\u00f3w, kalwinist\u00f3w, luteran, arian, prawos\u0142awnych, muzu\u0142man\u00f3w, katolik\u00f3w obrz\u0105dku ormia\u0144skiego i najwi\u0119kszy w Europie odsetek \u017byd\u00f3w. Pa\u0144stwo wielonarodowe, kt\u00f3rym kieruje autentyczna elita, co w Polsce jest rzadko\u015bci\u0105, musi akceptowa\u0107 wielowyznaniowo\u015b\u0107. Kr\u00f3l Polski musia\u0142 by\u0107 katolikiem i aczkolwiek nie by\u0142 to wym\u00f3g prawny, to zasad\u0119 t\u0105 stosowano jako zwyczaj od pierwszej elekcji do ostatniej. Henryk Walezjusz, kr\u00f3lewicz francuski i jeden z organizator\u00f3w \u201enocy \u015bwi\u0119tego Bart\u0142omieja\u201d w Pary\u017cu, jako kandydat do polskiego tronu us\u0142ysza\u0142 od polskiego pos\u0142a: \u201eje\u015bli nie przysi\u0119gniesz nie b\u0119dziesz panowa\u0142\u201d, a chodzi\u0142o o zaprzysi\u0119\u017cenie aktu konfederacji warszawskiej odno\u015bnie tolerancji religijnej. Kandydat zgrzytaj\u0105c z\u0119bami \u2013 przysi\u0105g\u0142. Oto dlaczego akt konfederacji znalaz\u0142 si\u0119 na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa UNESCO.<\/p>\n

Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/strong><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

Pozosta\u0142e felietony Stanis\u0142awa \u0141ukasika<\/strong> >TUTAJ<\/strong><\/a><<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eA i\u017c w Rzeczypospolitej naszej jest r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 niema\u0142a z strony wiary krze\u015bcija\u0144skiej, zabiegaj\u0105c temu, aby si\u0119 z tej przyczyny miedzy<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":5309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/25173"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25173"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/25173\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25175,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/25173\/revisions\/25175"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}