{"id":7112,"date":"2018-02-23T11:17:19","date_gmt":"2018-02-23T10:17:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?page_id=7112"},"modified":"2018-02-23T11:17:19","modified_gmt":"2018-02-23T10:17:19","slug":"polsce-demokracja-europie-absolutyzm","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/polsce-demokracja-europie-absolutyzm\/","title":{"rendered":"W Polsce demokracja, w Europie absolutyzm"},"content":{"rendered":"

Demokracja bezpo\u015brednia sprawdza\u0142a si\u0119 w staro\u017cytnych Atenach, ale ju\u017c nie bardzo w tak rozleg\u0142ym pa\u0144stwie jak Polska w XV wieku (od Podola po Ba\u0142tyk), z otwartymi konfliktami na wszystkich granicach. Nic dziwnego, \u017ce sejmiki ziemskie, postrzega\u0142y interes pa\u0144stwa przez pryzmat interes\u00f3w lokalnych, przeto trudno by\u0142o doj\u015b\u0107 do jednakiej powszechnej uchwa\u0142y. Koniecznem sta\u0142o si\u0119 powo\u0142anie jakiego\u015b organu, kt\u00f3ry by\u0142by reprezentantem ca\u0142ego pa\u0144stwa, a jednocze\u015bnie strzeg\u0142 interes\u00f3w prowincjonalnych.
\n\u201eSejm walny mia\u0142 zwolennik\u00f3w i przeciwnik\u00f3w. Jedni upatrywali w nim r\u0119kojmi\u0119, \u017ce ziemia, czy wojew\u00f3dztwo, podda si\u0119 przez to \u0142atwiej interesowi ca\u0142ego pa\u0144stwa, \u017ce wyrobi si\u0119 na sejmach walnych zmys\u0142 polityczny pa\u0144stwowy. Inni jednak upatrywali w sejmach walnych niebezpiecze\u0144stwo dla swob\u00f3d obywatelskich; bali si\u0119, \u017ce pos\u0142owie, oddaleni od wsp\u00f3\u0142obywateli, a zbli\u017ceni natomiast do kr\u00f3la i dostojnik\u00f3w, b\u0119d\u0105 nazbyt podlega\u0107 i ulega\u0107 ich wp\u0142ywom, i \u017ce zwabieni \u0142ask\u0105 dworu, przystan\u0105 na wszystkie \u017c\u0105dania kr\u00f3lewskie\u201d\u2013 Feliks Koneczny, rok 1903.
\nO tym, \u017ce w\u0142adza demoralizuje wiedzieli politycy w XV wieku, staro\u017cytni pewnie te\u017c. Tak oto, pod koniec XV wieku, powsta\u0142 sejm walny, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z trzech stan\u00f3w sejmuj\u0105cych, czyli izby poselskiej, senatu i kr\u00f3la. Izb\u0119 poselsk\u0105 tworzyli pos\u0142owie wybierani na sejmikach (po dw\u00f3ch pos\u0142\u00f3w z powiatu), w sk\u0142ad izby senatorskiej wchodzili z urz\u0119du ministrowie (kanclerze, marsza\u0142kowie), wojewodowie, kasztelanowie i biskupi, mianowani przez kr\u00f3la. Kr\u00f3l stanowi\u0142 odr\u0119bny stan sejmuj\u0105cy. Pos\u0142owie wybrani przez sejmiki otrzymywali od swoich wyborc\u00f3w instrukcje zobowi\u0105zuj\u0105ce ich, nieraz pod przysi\u0119g\u0105, do takiego, a nie innego stanowiska w sprawach b\u0119d\u0105cych przedmiotem obrad. Po powrocie z obrad sejmu walnego stawa\u0142 taki pose\u0142 przed wyborcami na sejmiku relacyjnym i g\u0119sto musia\u0142 si\u0119 t\u0142umaczy\u0107, je\u017celi przywi\u00f3z\u0142 uchwa\u0142y niezgodne z instrukcjami. Je\u017celi udowodni\u0142, jak bardzo protestowa\u0142, jak by\u0142 wr\u0119cz zniewolony do wyra\u017cenia zgody wbrew woli pan\u00f3w braci, m\u00f3g\u0142 si\u0119 wybroni\u0107 przed gniewem suwerena \u2013 w innym przypadku mog\u0142o si\u0119 sko\u0144czy\u0107 nawet tragicznie.
\nDla wa\u017cno\u015bci uchwa\u0142y konieczna by\u0142a zgoda wszystkich stan\u00f3w. Uchwa\u0142y (konstytucje) sejmowe przyj\u0119te za zgod\u0105 wszystkich stan\u00f3w sejmuj\u0105cych nabiera\u0142y mocy prawnej po zatwierdzeniu przez sejmiki ziemskie. Znowu jednomy\u015blno\u015b\u0107! Nasi przodkowie wychodzili z za\u0142o\u017cenia, wyra\u017caj\u0105c stanowisko mocno z\u0142o\u015bliwie, i\u017c nie mo\u017cna pozwoli\u0107, by g\u0142upia wi\u0119kszo\u015b\u0107 rz\u0105dzi\u0142a m\u0105dr\u0105 mniejszo\u015bci\u0105. Zasada, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma zawsze racj\u0119, jest podstaw\u0105 ustroj\u00f3w demokratycznych w XX wieku, przy powszechnym prawie wyborczym.
\nKr\u00f3l mia\u0142 obowi\u0105zek zwo\u0142ywa\u0107 sejm walny zwyczajny co dwa lata na sze\u015bciotygodniowe obrady, a w razie konieczno\u015bci \u2013 sejm nadzwyczajny. Sejm walny posiada\u0142 prawo inicjatywy ustawodawczej, m\u00f3g\u0142 przedstawia\u0107 propozycje nowych praw i nie by\u0142 ograniczony do roli recenzenta pomys\u0142\u00f3w w\u0142adcy. Wreszcie wyb\u00f3r kr\u00f3la w wyborach powszechnych, gdzie ka\u017cdy szlachcic mia\u0142 prawo przyjecha\u0107 na pole elekcyjne i da\u0107 kresk\u0119 jednemu z kandydat\u00f3w na najja\u015bniejszego pana Najja\u015bniejszej Rzeczpospolitej.
\nWe Francji Jean Bodin propagowa\u0142 teori\u0119 absolutyzmu, stawiaj\u0105c\u0105 kr\u00f3la ponad wszelkim prawem z w\u0142adz\u0105 ograniczon\u0105 jedynie przez prawo boskie. Teori\u0119 t\u0119 bardzo skrupulatnie zacz\u0119li wciela\u0107 w \u017cycie kr\u00f3lowie Francji, Anglii i innych pa\u0144stw europejskich. Wprawdzie istnia\u0142y organy przedstawicielskie, ale z g\u0142osem doradczym, bez inicjatywy ustawodawczej, a zwo\u0142ywane by\u0142y wed\u0142ug woli monarchy.
\nW XVI w. poziomem wolno\u015bci obywatelskich, zaanga\u017cowaniem obywateli w sprawy pa\u0144stwa, Rzeczpospolita wyra\u017anie przodowa\u0142a w\u015br\u00f3d pa\u0144stw europejskich. Poziomem \u017cycia codziennego nasz ch\u0142op te\u017c nie ust\u0119powa\u0142 francuskiemu czy niemieckiemu. Dzisiaj brzmi to jak bajka, ale tak by\u0142o. By\u0142o tak dobrze, a sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tragedi\u0105. Odpowiedzi na pytanie: Dlaczego? \u2013 szukam od lat i do szukania zach\u0119cam.<\/p>\n


\n<\/a>Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Demokracja bezpo\u015brednia sprawdza\u0142a si\u0119 w staro\u017cytnych Atenach, ale ju\u017c nie bardzo w tak rozleg\u0142ym pa\u0144stwie jak Polska w XV wieku<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":5309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7112"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7112"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7112\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7116,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7112\/revisions\/7116"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}