{"id":7126,"date":"2018-02-23T11:24:00","date_gmt":"2018-02-23T10:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?page_id=7126"},"modified":"2018-02-23T11:24:00","modified_gmt":"2018-02-23T10:24:00","slug":"zlota-wolnosc-dla-magnatow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/zlota-wolnosc-dla-magnatow\/","title":{"rendered":"Z\u0142ota wolno\u015b\u0107 dla magnat\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u201eCo za \u015bwiat, co za \u015bwiat! Gro\u017any dziki, zab\u00f3jczy. \u015awiat ucisku i przemocy, \u015bwiat bez w\u0142adzy, bez rz\u0105du, bez \u0142adu, bez mi\u0142osierdzia. Krew w nim ta\u0144sza od wina, cz\u0142owiek ta\u0144szy od konia. \u015awiat, w kt\u00f3rym \u0142atwo zabi\u0107, trudno nie by\u0107 zabitym. \u015awiat w kt\u00f3rym cnotliwym by\u0107 trudno, spokojnym niepodobna…\u201d Takie wra\u017cenie odnosi W\u0142adys\u0142aw \u0141ozi\u0144ski z czytania akt\u00f3w grodzkich wojew\u00f3dztwa ruskiego (Ziemie Sanocka, Przemyska, Lwowska, Halicka), z pierwszej po\u0142owy XVII wieku. Czytaj\u0105c dzisiaj prac\u0119 \u0141ozi\u0144skiego \u201ePrawem i lewem\u201d wydan\u0105 w 1904 roku, odnosimy takie samo wra\u017cenie. Szlachta wywalczy\u0142a w XV wieku nietykalno\u015b\u0107 mienia i nietykalno\u015b\u0107 osobist\u0105 a gwarantem praw uczyni\u0142a sejm. Przez wiek XVI nie wypracowano jasnego, skutecznego sposobu na funkcjonowanie sejmu, co przerodzi\u0142o si\u0119 w nast\u0119pnym wieku w \u201ez\u0142ot\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d i wreszcie w anarchi\u0119, kt\u00f3ra Rzeczpospolit\u0105 zgubi\u0142a. Z wymiarem sprawiedliwo\u015bci by\u0142o podobnie. Sprawiedliwo\u015b\u0107 ch\u0142opom i mieszczanom wymierza\u0142y s\u0105dy \u0142awnicze, dzia\u0142aj\u0105ce na podstawie prawa osadniczego i tu egzekucja dzia\u0142a\u0142a sprawnie. Sprawy gospodarcze i kryminalne gdzie stron\u0105 by\u0142 szlachcic rozpatrywa\u0142y s\u0105dy ziemskie, grodowe, wiecowe, sejmowe a ostatni\u0105 instancj\u0105 by\u0142 Trybuna\u0142 Koronny. Znowu z dum\u0105 mo\u017cemy patrze\u0107 na naszych przodk\u00f3w, \u017ce tak m\u0105drze potrafili zorganizowa\u0107 s\u0105downictwo, zapewni\u0107 obywatelom bezpiecze\u0144stwo osobiste i maj\u0105tkowe, bo czeg\u00f3\u017c wi\u0119cej oczekuje obywatel od pa\u0144stwa. I tu zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy. Je\u017celi ju\u017c strony uzyska\u0142y wyrok s\u0105dowy, a procesy mog\u0105 trwa\u0107 d\u0142ugo albo bardzo d\u0142ugo i tak to trwa\u0142o do czasu \u201edobrej zmiany\u201d, to powinny by\u0107 z tego zadowolone. Egzekucja w naszym systemie s\u0105downiczym, w przypadku spraw dotycz\u0105cych szlachetnie urodzonych, by\u0142a poj\u0119ciem nie znanym. Do egzekucji wyrok\u00f3w powo\u0142any by\u0142 urz\u0105d starosty grodowego. Je\u017celi ch\u0142op ukrad\u0142 krow\u0119 to czka\u0142 go stryczek i to niezw\u0142ocznie, je\u017celi sprawc\u0105 by\u0142 szlachetnie urodzony, a ju\u017c ja\u015bnie wielmo\u017cny, to starosta z wielkim nara\u017ceniem zdrowia, maj\u0105tku, a nawet \u017cycia, m\u00f3g\u0142 pr\u00f3bowa\u0107 pe\u0142ni\u0107 sw\u0105 powinno\u015b\u0107.\u201d \u2026. z powod\u00f3w bezkarno\u015bci i nie wykonywania dekret\u00f3w wzros\u0142a tak straszliwie zuchwa\u0142o\u015b\u0107 m\u0119\u017cob\u00f3jc\u00f3w, \u017ce w przemyskiej ziemi nikt nie jest pewny \u017cycia\u201d\u2013 W\u0142adys\u0142aw \u0141ozi\u0144ski. Przywo\u0142ajmy kilka przyk\u0142ad\u00f3w. Samuel \u0141aszcz-stra\u017cnik koronny, zarobi\u0142 ponad 200 wyrok\u00f3w banicji i kilkadziesi\u0105t wyrok\u00f3w infamii, a zmar\u0142 \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105. Nie na wygnaniu, a w Krakowie.(banicja to inaczej pozbawienie praw obywatelskich i wygnanie z kraju, za\u015b infamia r\u00f3wna\u0142a si\u0119 pozbawieniu wszelkich praw i godno\u015bci, a infamisa ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 zabi\u0107 i jeszcze otrzyma\u0107 nagrod\u0119) Dziesi\u0105tki, je\u017celi nie setki banit\u00f3w i infamis\u00f3w \u017cy\u0142o spokojnie i bezpiecznie w Rzeczpospolitej, wyrokami mogli sobie podbija\u0107 delie, jak to powiadali o \u0141aszczu. Podobny przypadek stanowi\u0142 Stanis\u0142aw Stadnicki z \u0141a\u0144cuta, zwany Diab\u0142em. O wielkim nieszcz\u0119\u015bciu m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 ka\u017cdy kto wszed\u0142 w sp\u00f3r z tym magnatem. Nie do\u015b\u0107, \u017ce m\u00f3g\u0142 by\u0107 ofiar\u0105 napa\u015bci w ka\u017cdym czasie i miejscu, zbrojne watahy Diab\u0142a mog\u0142y najecha\u0107 jego maj\u0105tek, ograbi\u0107 spali\u0107, zamordowa\u0107 domownik\u00f3w i jeszcze by\u0107 oskar\u017conym o uczynienie krzywdy napastnikowi. Szaraczek nie mia\u0142 \u017cadnej szansy. Wielu cierpia\u0142o w lochach \u0142a\u0144cuckiego zamku, a nie zapominajmy, \u017ce pozbawienie szlachcica wolno\u015bci by\u0142o wielkim przest\u0119pstwem. Sprawiedliwo\u015b\u0107 magnaci wymierzali sobie wzajemnie prowadz\u0105c prywatne wojny, anga\u017cuj\u0105c setki albo tysi\u0105ce, tak, tysi\u0105ce zbrojnych, cz\u0119sto z armatami, wszak trzeba by\u0142o zdobywa\u0107 warownie przeciwnik\u00f3w. Kto na tych wojnach cierpia\u0142 najbardziej? Palono wioski i miasta przeciwnik\u00f3w, niszczono zbiory, reszt\u0119 mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107. A c\u00f3\u017c na to w\u0142adza pa\u0144stwowa. Tej po prostu nie by\u0142o. Kr\u00f3l zwo\u0142ywa\u0142 okoliczn\u0105 szlacht\u0119, czyli powiatowe pospolite ruszenie do pomocy staro\u015bcie, a nieobecno\u015b\u0107 zagro\u017cona by\u0142a sankcj\u0105, desperat\u00f3w by\u0142o niewielu. Taki obraz zobaczy\u0142 \u0141ozi\u0144ski w aktach grodzkich woj. ruskiego. W innych wojew\u00f3dztwach by\u0142o podobnie. Ot i mamy \u201ez\u0142ot\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d, ale dla nielicznych.<\/p>\n


\n<\/a>Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eCo za \u015bwiat, co za \u015bwiat! Gro\u017any dziki, zab\u00f3jczy. \u015awiat ucisku i przemocy, \u015bwiat bez w\u0142adzy, bez rz\u0105du, bez \u0142adu,<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":5309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7126"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7126"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7128,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7126\/revisions\/7128"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}