{"id":7144,"date":"2018-02-23T11:32:35","date_gmt":"2018-02-23T10:32:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?page_id=7144"},"modified":"2018-02-23T11:32:35","modified_gmt":"2018-02-23T10:32:35","slug":"prymus-oslej-lawki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/prymus-oslej-lawki\/","title":{"rendered":"Prymus do o\u015blej \u0142awki"},"content":{"rendered":"

Polska pa\u0144stwem bez stos\u00f3w, kt\u00f3re unikn\u0119\u0142o wojny domowej na tle religijnym, da\u0142o przyk\u0142ad Europie, \u017ce mo\u017cna r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w wierze i \u017cy\u0107 pod jednym dachem, w jednym mie\u015bcie i pa\u0144stwie. Tak by\u0142o w XVI wieku, gdy protestanci byli do\u015b\u0107 licznie reprezentowani w polskim sejmie. Katolicyzm by\u0142 wyznaniem panuj\u0105cym, obowi\u0105zywa\u0142y edykty Zygmunta Starego, gro\u017c\u0105ce kar\u0105 \u015bmierci za szerzenie nowinek religijnych, a mimo to katolicka wi\u0119kszo\u015b\u0107 wybiera\u0142a pos\u0142\u00f3w r\u00f3wnie\u017c spo\u015br\u00f3d heretyk\u00f3w. Dzisiaj trudno uwierzy\u0107, \u017ce o wyborze pos\u0142a decydowa\u0142y walory kandydata i nie obowi\u0105zywa\u0142a dyscyplina wyznaniowa, a na poj\u0119cie twardych elektorat\u00f3w, trzeba by\u0142o czeka\u0107 kilka wiek\u00f3w.
\nW 1768 roku Rosja i Prusy zmusi\u0142y polski sejm do przyznania innowiercom pe\u0142ni praw politycznych. Ju\u017c ten fakt niech \u015bwiadczy o zupe\u0142nym upadku polskiej suwerenno\u015bci, o spadku pozycji Rzeczpospolitej do roli \u201eobiektu\u201d w polityce europejskiej. To nie tragedie prze\u015bladowanych innowierc\u00f3w, a nast\u0119pna okazja do \u201eustawiania\u201d Polski, do ingerowania w polskie sprawy wewn\u0119trzne, w obronie \u201eprze\u015bladowanych\u201d dysydent\u00f3w. Takie by\u0142y czasy, \u017ce apostazja, ateizm, by\u0142y zagro\u017cone kar\u0105.
\nSkutki kontrreformacji w Rzeczpospolitej pokazuj\u0105 mapy przedstawiaj\u0105ce sytuacj\u0119 wyznaniow\u0105 w roku 1573 i 1750. Na jednej zaznaczono obszary wyzna\u0144 innych ni\u017c katolickie, gdzie widzimy du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Ma\u0142opolski, od Krakowa przez Sandomierz, Lublin, po Podlasie i du\u017c\u0105 enklaw\u0119 na Litwie, z przewag\u0105 religii kalwi\u0144skiej i arian, Braci Polskich. W miastach Prus Kr\u00f3lewskich (Pomorze Gda\u0144skie) by\u0142y silne o\u015brodki lutera\u0144skie. Ca\u0142\u0105 Ukrain\u0119 i Bia\u0142oru\u015b zasiedlali prawos\u0142awni. Druga mapa pokazuje, \u017ce utrzyma\u0142 si\u0119 luteranizm w miastach pruskich (du\u017cy odsetek ludno\u015bci niemieckiej), po arianach czy kalwinistach nie ma \u015bladu, a miejsce prawos\u0142awia zaj\u0105\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 unicki, greckokatolicki. Takie s\u0105 fakty, z map mo\u017cna wyczyta\u0107 zwyci\u0119stwo kontrreformacji w Polsce. Nie przemoc, ani zakazy prawne, przyczyni\u0142y si\u0119 do tego zwyci\u0119stwa.
\nNie by\u0142o w Polsce \u201edragonad\u201d, jakie francuskim hugenotom urz\u0105dzi\u0142 Ludwik XIV, czy Piotr I rosyjskim starowiercom. Protestanci wcale nie rzadziej omijali pi\u0105te przykazanie, o czym przekonali si\u0119 katolicy w Anglii z czas\u00f3w Henryka VIII, w Irlandii podczas rewolucji Cromwella, czy te\u017c w Szwecji. W Rzeczpospolitej innowiercy r\u00f3wnie\u017c odczuwali presj\u0119 religii panuj\u0105cej. Pogromy \u017byd\u00f3w i protestant\u00f3w r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zdarza\u0142y, ale by\u0142y dzie\u0142em \u017cak\u00f3w, cz\u0119sto tzw. \u201eelementu\u201d \u2013 jak by\u015bmy to dzisiaj nazwali \u2013 a nie w\u0142adzy pa\u0144stwowej, si\u0142 porz\u0105dkowych, czy wojska. Jedynie arian w1658 wyp\u0119dzono z Rzeczpospolitej na mocy aktu prawnego i to pod pretekstem wsp\u00f3\u0142pracy ze Szwedami w czasie \u201epotopu\u201d. Radziwi\u0142\u0142owie, a nawet Jan Sobieski, te\u017c wsp\u00f3\u0142pracowali i krzywda ich nie spotka\u0142a.
\nBracia Polscy byli zbyt radykalni, zar\u00f3wno religijnie, jak i spo\u0142ecznie i st\u0105d ich nieszcz\u0119\u015bcia. Na zwyci\u0119stwo kontrreformacji w Polsce z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 wiele czynnik\u00f3w, ale najistotniejszym wydaje si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Jezuit\u00f3w. To ten zakon zdominowa\u0142 edukacj\u0119 w ca\u0142ej Rzeczpospolitej na wszystkich poziomach. W konwiktach jezuickich kszta\u0142towano postawy, osobowo\u015bci m\u0142odzie\u017cy szlacheckiej, przysz\u0142ych pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w. Jezuici byli powiernikami, doradcami, spowiednikami mi\u0142o\u015bciwie panuj\u0105cych, ja\u015bnie o\u015bwieconych, a na dworach szlacheckich i w za\u015bciankach, pracowali bernardyni i inne zakony \u017cebracze.
\nDochodzenie do stanu, jedno pa\u0144stwo, jedna religia trwa\u0142o dwie\u015bcie lat. Nazwijmy to \u201epolsk\u0105 drog\u0105 do jedno\u015bci\u201d. Milowym krokiem na tej drodze jest ci\u0105gle stosowana zasada przez dysponent\u00f3w maj\u0105tku publicznego, czyli prominentne stanowiska, onegdaj starostwa, urz\u0119dy, dzisiaj zarz\u0105dy i rady nadzorcze sp\u00f3\u0142ek skarbu pa\u0144stwa \u2013 dla swoich. Znamy to z PRL: \u201edobry fachowiec, ale bezpartyjny\u201d, dzisiaj stosowana r\u00f3wnie skutecznie. W dawnych wiekach brzmia\u0142o to nieco inaczej: \u201ezacny cz\u0142owiek, ale nie katolik\u201d. To ju\u017c staro\u017cytni wiedzieli, \u017ce kupi\u0107 mo\u017cna ka\u017cdego. Prawna zasada tolerancji religijnej zosta\u0142a jednak zachowana do ko\u0144ca i ka\u017cdy nowo obrany kr\u00f3l, pod przysi\u0119g\u0105 by\u0142 zobowi\u0105zany do jej przestrzegania. \u017badne kalumnie, jakie w Polak\u00f3w ciskano w po\u0142owie XVIII wieku, tego nie zmieni\u0105. Dobrze by by\u0142o gdyby\u015bmy sami o tym chcieli pami\u0119ta\u0107.<\/p>\n


\n<\/a>Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polska pa\u0144stwem bez stos\u00f3w, kt\u00f3re unikn\u0119\u0142o wojny domowej na tle religijnym, da\u0142o przyk\u0142ad Europie, \u017ce mo\u017cna r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w wierze<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":5309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7144"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7144"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7146,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7144\/revisions\/7146"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}