{"id":7160,"date":"2018-02-23T11:42:21","date_gmt":"2018-02-23T10:42:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?page_id=7160"},"modified":"2018-02-23T11:42:21","modified_gmt":"2018-02-23T10:42:21","slug":"o-kazimierzu-wielkim-opowiesc","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/o-kazimierzu-wielkim-opowiesc\/","title":{"rendered":"O Kazimierzu Wielkim opowie\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

O Kazimierzu, synu W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka i nast\u0119pcy na tronie Polski w latach 1333-1370, kt\u00f3ry jako jedyny polski w\u0142adca nosi przydomek \u2013 Wielki. W szko\u0142ach uczono nas, troch\u0119 mo\u017ce po gombrowiczowsku, \u017ce \u201eKazimierz wielkim kr\u00f3lem by\u0142\u201d, a jako uzasadnienie podawano, i\u017c \u201ezasta\u0142 Polsk\u0119 drewnian\u0105, a zostawi\u0142 murowan\u0105\u201d. Jedni to rozumieli dos\u0142ownie, jako zmian\u0119 materia\u0142\u00f3w budowlanych, inni jako por\u00f3wnanie, i\u017c odziedziczy\u0142 pa\u0144stwo s\u0142abe, a po 37 latach panowania, Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o pa\u0144stwem silnym. Mo\u017cna si\u0119 do tej wiedzy ograniczy\u0107 i zadowoli\u0107 si\u0119 ocen\u0105 miern\u0105. Na lepsz\u0105 ocen\u0119 nale\u017ca\u0142o nieco przybli\u017cy\u0107 posta\u0107 ostatniego Piasta na polskim tronie, co niniejszym staram si\u0119 uczyni\u0107.
\nOceny Kazimierza dokonali dawni kronikarze i p\u00f3\u017aniejsi historycy, uznaj\u0105c, \u017ce zas\u0142u\u017cy\u0142 na sw\u00f3j przydomek, aczkolwiek krytyk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c nie brakowa\u0142o. Najdalej chyba posun\u0105\u0142 si\u0119 Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, dopatruj\u0105c si\u0119 uzasadnienia przydomka Wielki we wzro\u015bcie kr\u00f3la (185 cm) w por\u00f3wnaniu do wzrostu ojca \u0141okietka, za\u015b swoim panowaniem raczej zas\u0142u\u017cy\u0142 na przydomek \u2013 Rozbiorca. Cat w z\u0142o\u015bliwo\u015bciach nie zna\u0142 granic.
\nOpowie\u015b\u0107 o kr\u00f3lu Kazimierzu Wielkim zacznijmy od przedstawienia sytuacji Polski w dniu przej\u0119cia tronu, a by\u0142a wr\u0119cz tragiczna. Polska sk\u0142ada\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwie z dw\u00f3ch dzielnic: Ma\u0142opolski i Wielkopolski, rozdzielonych ziemiami: sieradzk\u0105 i \u0142\u0119czy\u0144sk\u0105, w kt\u00f3rych w\u0142adz\u0119 sprawowali bratankowie \u0141okietka. Nie by\u0142o spisanego prawa, nie funkcjonowa\u0142y s\u0105dy, a na drogach roi\u0142o si\u0119 od rozb\u00f3jnik\u00f3w. Najgorsze zagro\u017cenie stanowi\u0142a niemczyzna. Jan Luksemburski, kr\u00f3l Czech, przejmuj\u0105c dziedzictwo po Przemy\u015blidach, mia\u0142 pe\u0142ne prawo do korony polskiej i w pe\u0142ni z tego korzysta\u0142. Zniemczeni piastowscy ksi\u0105\u017c\u0119ta \u015bl\u0105scy, ani my\u015bleli uzna\u0107 Kazimierza swoim w\u0142adc\u0105, za to ch\u0119tnie sk\u0142adali ho\u0142dy kr\u00f3lom czeskim. Wyj\u0105tek stanowi\u0142 Bolko \u015awidnicki, wnuk \u0141okietka, kt\u00f3ry zachowa\u0142 niezale\u017cno\u015b\u0107 Ksi\u0119stwa \u015awidnicko-Jaworskiego. Je\u017celi do tego dodamy trwa\u0142y sojusz Luksemburczyka z Krzy\u017cakami, kt\u00f3rzy w sto lat zbudowali bardzo silnie militarnie i gospodarczo pa\u0144stwo i w\u0142adali Pomorzem Gda\u0144skim i Kujawami, niezale\u017cnych ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich, kt\u00f3rzy krzywo patrzyli na swoich krewniak\u00f3w na krakowskim tronie, to mamy obraz pocz\u0105tk\u00f3w panowania Kazimierza. Do tego doliczmy potencjalne zagro\u017cenie ze strony Brandenburgii, wcinaj\u0105cej si\u0119 Now\u0105 Marchi\u0105 mi\u0119dzy Pomorze Zachodnie a Wielkopolsk\u0119, chwilowo wprawdzie zaj\u0119tej sprawami niemieckimi, ale zawsze ch\u0119tna do kupienia od Luksemburg\u00f3w prawa do pogranicznych ziem polskich \u2013 niewa\u017cne, rzeczywiste czy urojone. Porwa\u0107 si\u0119 na wojn\u0119 na dw\u00f3ch, albo i trzech frontach, by\u0142oby szale\u0144stwem. \u017badnego z tych przeciwnik\u00f3w nie by\u0142 wstanie pokona\u0107 z osobna, a c\u00f3\u017c dopiero b\u0119d\u0105cych w sojuszu. Pozosta\u0142o rozerwa\u0107 te sojusze na drodze zaspokojenia roszcze\u0144. W pierwszej kolejno\u015bci nale\u017ca\u0142o prolongowa\u0107 rozejm z Krzy\u017cakami, by nast\u0119pnie rozpocz\u0105\u0107 rozmowy z Luksemburczykiem. Rozmowy wcale nie by\u0142y trudne, poniewa\u017c ten najwi\u0119kszy rozb\u00f3jnik Europy ci\u0105gle potrzebowa\u0142 pieni\u0119dzy, wi\u0119c za 20 tys. kop groszy praskich (1200000 groszy, za co mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 oko\u0142o 5 tys. koni, albo 40 tys. wo\u0142\u00f3w), Kazimierz pozby\u0142 si\u0119 gro\u017anego pretendenta do polskiego tronu. Musia\u0142 niestety r\u00f3wnie\u017c zrzec si\u0119 praw do \u015al\u0105ska. W rozmowach patronowa\u0142 Kazimierzowi szwagier, Karol Robert Andegawe\u0144ski, kr\u00f3l W\u0119gier. Przypomnijmy, \u017ce by\u0142 to sojusz jeszcze z czas\u00f3w \u0141okietka, gdy Luksemburczyk stanowi\u0142 r\u00f3wne zagro\u017cenie dla W\u0119gier, w my\u015bl zasady: wr\u00f3g mojego wroga jest moim sojusznikiem. W czasach kazimierzowych relacje z kr\u00f3lem W\u0119gier pogorszy\u0142y si\u0119 nieco, a Karol Robert, na kt\u00f3rego Kazimierz bardzo liczy\u0142, okaza\u0142 si\u0119 nad wyraz ust\u0119pliwy w stosunku do Luksemburczyka. Nale\u017ca\u0142o wzmocni\u0107 motywacje w\u0119gierskiego sojusznika, a tym wzmocnieniem by\u0142a obietnica dziedziczenia polskiego tronu przez m\u0119skich potomk\u00f3w Karola Roberta, na wypadek bezpotomnej \u015bmierci Kazimierza. O tym w nast\u0119pnej gaw\u0119dzie.<\/p>\n


\n<\/a>Stanis\u0142aw \u0141ukasik<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O Kazimierzu, synu W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka i nast\u0119pcy na tronie Polski w latach 1333-1370, kt\u00f3ry jako jedyny polski w\u0142adca nosi przydomek<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":5309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7160"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7160"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7161,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7160\/revisions\/7161"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}