\nCzas Wielkiej Nocy to tak\u017ce radosny powr\u00f3t wiosny, st\u0105d nowa nadzieja, energia i zapa\u0142 do pracy. Pocz\u0105wszy od poniedzia\u0142ku Wielkiego Tygodnia robiono w domach gruntowne porz\u0105dki, kt\u00f3re w po\u0142\u0105czeniu z budz\u0105cym si\u0119 na wiosn\u0119 \u017cyciem, mia\u0142y sw\u00f3j niepowtarzalny nastr\u00f3j i klimat. Od\u015bwie\u017canie mieszka\u0144 oraz dekorowanie wn\u0119trza i porz\u0105dkowanie ca\u0142ej posesji wi\u0105za\u0142o si\u0119 z przygotowaniem do \u015awi\u0105t. Na Wile\u0144szczy\u017anie dekorowano nawet wn\u0119trza dom\u00f3w ga\u0142\u0105zkami zielonego igliwia, \u015bwierku i jod\u0142y. Do wiosennych ga\u0142\u0105zek przyczepiano zdobione wydmuszki jaj. W innych rejonach Polski dekorowano wn\u0119trza r\u00f3\u017cnokolorowymi wycinankami i sztucznymi kwiatami. Obecnie w naszych mieszkaniach popularne s\u0105 doniczki hiacynt\u00f3w, prymulek, azalii, zb\u00f3\u017c czy rze\u017cuchy oraz ci\u0119te \u017conkile, kalie i tulipany, kt\u00f3re w po\u0142\u0105czeniu z pisankami s\u0105 wspania\u0142\u0105, wielkanocn\u0105 dekoracj\u0105.<\/p>\n
Wielki Czwartek i Pi\u0105tek<\/strong> Wielki Pi\u0105tek rozpoczyna\u0142 nieco psotny zwyczaj, tzw. \u201eBo\u017cych ranek\u201d. Wcze\u015bnie z rana, najcz\u0119\u015bciej rodzice, budzili swoje zaspane dzieci okrzykiem \u201eza Bo\u017ce rany bij\u0105 barany\u201d i smagali je witkami po ods\u0142oni\u0119tych nogach. Zwyczaj ten nawi\u0105zywa\u0142 do biczowania Chrystusa. Dawniej w Wielki Czwartek i Pi\u0105tek nie wolno by\u0142o rozpala\u0107 w piecu, jedzono wi\u0119c potrawy postne.<\/p>\n Gr\u00f3b Pa\u0144ski<\/strong> \u015awi\u0119cenie pokarm\u00f3w<\/strong> Rezurekcja<\/strong> \u015aniadanie<\/strong> \u015amigus-dyngus<\/strong> Zapomnianym prawie zwyczajem wielkanocnym, jest \u201echodzenie z gaikiem\u201d \u2013 kol\u0119dowanie od domu do do-mu z ustrojon\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105-palm\u0105. Obrz\u0119dowi temu towarzyszy\u0142y radosne \u015bpiewy, \u017cyczenia dla gospodarzy i pocz\u0119stunek dla w\u0119drowc\u00f3w. Na Podlasiu podobny zwyczaj kultywowali stra\u017cacy, kt\u00f3rzy w galowych mundurach i b\u0142yszcz\u0105cych kaskach obchodzili wioski, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni wielkanocne, sk\u0142adaj\u0105c \u017cyczenia i kropi\u0105c domy wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105. W okolicach Poznania znany jest natomiast \u201eEmaus do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jana za \u015ar\u00f3dk\u0105\u201d \u2013 wsp\u00f3lne wyj\u015bcie mieszka\u0144c\u00f3w grodu poza miasto, dla przypomnienia wydarzenia opisanego w Ewangelii \u015bw. \u0141uka-sza. Wspania\u0142ym nawi\u0105zaniem do tych zwyczaj\u00f3w mog\u0105 by\u0107 dzisiaj odwiedziny os\u00f3b chorych, starszych i samotnych.<\/p>\n Oktawa Wielkanocna<\/strong> Dzi\u015b zapomniano ju\u017c wielu starych zwyczaj\u00f3w i obrz\u0119d\u00f3w, zwi\u0105zanych ze \u015awi\u0119tami Wielkiej Nocy, inne przyj\u0119\u0142y form\u0119 zabaw. Warto przypomnie\u0107 sobie kultur\u0119 naszych przodk\u00f3w.<\/p>\n Str. 3 w numerze 376 tygodnika \u201eNoworudzianin\u201d dost\u0119pnym w<\/span> archiwum<\/a>.<\/p>\n
\nKulminacj\u0119 ca\u0142ego roku liturgicznego stanowi\u0105 trzy dni Wielkiego Tygodnia, kt\u00f3re rozpoczyna liturgia Wielkiego Czwartku. Ko\u015bci\u00f3\u0142 czci w\u00f3wczas pami\u0105tk\u0119 Ostatniej Wieczerzy oraz ustanowienia Eucharystii i Sakramentu Kap\u0142a\u0144stwa. W tym dniu odbywa si\u0119 w katedrach i niekt\u00f3rych ko\u015bcio\u0142ach parafialnych uroczysty obrz\u0105dek obmycia n\u00f3g dwunastu m\u0119\u017cczyznom \u2013 ma to przypomnie\u0107 wydarzenie, kiedy to sam Chrystus umy\u0142 nogi swoim uczniom. Po Mszy Wieczerzy Pa\u0144skiej, przenosi si\u0119 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament do \u201eCiemnicy\u201d. Od tego momentu, a\u017c do wieczornej liturgii Wielkiej Soboty, zamiast dzwon\u00f3w, u\u017cywa si\u0119 ko\u0142atek.<\/p>\n
\nNadal \u017cyw\u0105 tradycj\u0105 Wielkiego Pi\u0105tku jest budowanie w ko\u015bcio\u0142ach \u201eGrobu Pa\u0144skiego\u201d. Zwyczaj ten przy-w\u0119drowa\u0142 do Polski w XIII wieku, prawdopodobnie z Czech i Niemiec, za\u015b jego tradycja si\u0119ga staro\u017cytno\u015bci \u2013 ju\u017c w IV wieku w Jerozolimie odbywa\u0142y si\u0119 specjalne obrz\u0119dy, upami\u0119tniaj\u0105ce m\u0119k\u0119 i \u015bmier\u0107 Chrystusa. W wielu miejscach nadal kultywuje si\u0119 tradycj\u0119 przedstawie\u0144 pasyjnych (najs\u0142ynniejsze z nich odbywa si\u0119 w Kalwarii Zebrzydowskiej) i prowadzenia dr\u00f3g krzy\u017cowych ulicami miast. Wieczorem tego dnia nawiedza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u201eGroby Pa\u0144skie\u201d, a warty honorowe pe\u0142ni\u0105 przedstawiciele wojska, policji, stra\u017cy po\u017carnej i harcerzy.<\/p>\n
\nNiegasn\u0105c\u0105 tradycj\u0105 Wielkiej Soboty jest \u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w w ko\u015bcio\u0142ach. Dawnej bogaci gospodarze i szlachcice \u015bwi\u0119cili jedzenie w domu, reszta za\u015b zanosi\u0142a \u015bwi\u0119conk\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. Niegdy\u015b \u015bwi\u0119cono wszystko, cokolwiek przygotowane by\u0142o na st\u00f3\u0142 \u015bwi\u0105teczny. Kosze by\u0142y wi\u0119c bardzo du\u017ce \u2013 mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nich m.in. ca\u0142y bochen chleba. Chlub\u0105 ka\u017cdego koszyka ze \u015bwi\u0119conk\u0105 s\u0105 tradycyjnie pisanki \u2013 ozdobione w najrozmaitszy spos\u00f3b gotowane jaja, najcz\u0119\u015bciej kurze. Do barwienia jajek u\u017cywano naturalnych barwnik\u00f3w, pozyskiwanych z wywaru z kory d\u0119bu, p\u0119d\u00f3w m\u0142odego \u017cyta czy \u0142upin cebuli. Gotowe pisanki ofiarowywano najbli\u017cszym krewnym oraz ukochanej osobie \u2013 nierzadko od pisankowych podark\u00f3w rozpoczyna\u0142y si\u0119 zaloty, zakochanym wr\u00f3\u017cy\u0142o za\u015b udany zwi\u0105zek, pomy\u015blno\u015b\u0107 i potomstwo. Opr\u00f3cz pisanek, w wielkanocnym koszyku nie mo\u017ce za-brakn\u0105\u0107: chleba, w\u0119dlin, przypraw, wielkanocnego baranka, s\u0142odkiej babki czy mazurka. Koszyk dekoruje si\u0119 wiecznie zielonymi bor\u00f3wkami, bukszpanem i wiosennymi kwiatami.<\/p>\n
\nZako\u0144czeniem Wielkiego Tygodnia jest Rezurekcja \u2013 uroczysta procesja w wi\u0119kszo\u015bci polskich parafii poprzedza Msz\u0119 \u015bw. rezurekcyjn\u0105 w niedzielny poranek Wielkanocny. Przestrzegano, aby nie sp\u00f3\u017ani\u0107 si\u0119 na ni\u0105. Kto na nabo\u017ce\u0144stwo zaspa\u0142, ten nie mia\u0142 prawa je\u015b\u0107 \u015bwi\u0119conego. Kara to by\u0142a sroga, gdy\u017c o przysmakach wielkanocnych marzono przez ca\u0142y Wielki Post.<\/p>\n
\nPo powrocie z ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119towanie rozpoczynano od wsp\u00f3lnego, uroczystego \u015bniadania. Na stole nakrytym bia\u0142ym obrusem, ustrojonym zielenin\u0105, ustawiano na \u015brodku baranka. Dawnej by\u0142 to prawdziwy, pieczony na sucho baranek, p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to go zast\u0119powa\u0107 figurkami z ciasta, cukru, mas\u0142a, wosku lub gipsu. Po modlitwie i \u017cyczeniach, przy kt\u00f3rych dzielono si\u0119 jajkiem, przyst\u0119powano do spo\u017cywania pokarm\u00f3w po\u015bwi\u0119conych poprzedniego dnia. Najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142y si\u0119 tradycyjnie jajka \u2013 symbol nowego \u017cycia, kt\u00f3rym zreszt\u0105 przypisywano magiczn\u0105 moc. Wierzono, \u017ce \u015bwi\u0119cone pisanki przynosz\u0105 samo dobro, a odk\u0105d znajd\u0105 si\u0119 w domu, sprowadzaj\u0105 pod dach szcz\u0119\u015bcie. Po \u015bniadaniu nierzadko gospodarz wychodzi\u0142 do obory i \u2013 aby si\u0119 lepiej darzy\u0142o \u2013 dodawa\u0142 byd\u0142u do paszy kawa\u0142ki wielkanocnego jajka. Pozosta\u0142o\u015bci \u015bwi\u0119conych skorupek zakopywano natomiast w ogrodzie. Pierwszy dzie\u0144 \u015awi\u0105t Wielkanocnych sp\u0119dzano tradycyjnie w domu, z rodzin\u0105.<\/p>\n
\nPoniedzia\u0142ek Wielkanocny o\u017cywia\u0142 nieco \u017cycie towarzyskie \u015bmigusem-dyngusem, znanym te\u017c pod nazw\u0105 dnia \u015bw. Lejka, oblewank\u0105 czy polewank\u0105. W tym dniu, kto \u017cyw, zabiera\u0142 si\u0119 za polewanie innych wod\u0105. Najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie dziewcz\u0119ta, zw\u0142aszcza te niezam\u0119\u017cne. Wierzono przy tym powszechnie, \u017ce woda przyda licu g\u0142adko\u015bci i zdrowia. Dawniej w miastach i we dworach oblewano si\u0119 raczej delikatnie wod\u0105 r\u00f3\u017can\u0105. Po wsiach natomiast woda la\u0142a si\u0119 obficie, nierzadko smagano panny r\u00f3zgami czy witkami. Przed oblaniem czy smaganiem mo\u017cna si\u0119 by\u0142o wykupi\u0107. \u201eDyngowanie\u201d znaczy tyle, co wykupienie, otrzymanie okupu. W okolicach Kielc znany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c zwyczaj, \u017ce rolnicy, przed wschodem s\u0142o\u0144ca, obchodzi-li swoje pola i kropili je wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105, aby lepiej plonowa\u0142y. Zwyczaj polewania si\u0119 wod\u0105 przetrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w, z up\u0142ywem czasu przybieraj\u0105c \u0142agodniejsze formy. Do po\u0142udnia oblewano si\u0119 wod\u0105, po po\u0142udniu za\u015b przychodzi\u0142 czas na kolejn\u0105 aktywno\u015b\u0107 ruchow\u0105 \u2013 spacery w plenerze, kt\u00f3re przybiera\u0142y r\u00f3\u017cn\u0105 form\u0119.<\/p>\n
\n\u015awi\u0119towanie Wielkiej Nocy nie ko\u0144czono dawniej ju\u017c w Poniedzia\u0142ek Wielkanocny. Ca\u0142y nast\u0119pny tydzie\u0144, czyli Oktaw\u0119 Wielkanocn\u0105, prze\u017cywano bardzo uroczy\u015bcie, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na chrzty i wprowadzenie do wsp\u00f3lnoty nowych os\u00f3b. Ko\u0144czy\u0142a go Niedziela Bia\u0142a, kiedy to powtarzano \u015bniadanie wielkanocne, chocia\u017c ju\u017c bez \u017cycze\u0144 i \u015bwi\u0119conego. Tu i \u00f3wdzie pola\u0142a si\u0119 jeszcze woda na czyj\u0105\u015b g\u0142ow\u0119 \u2013 aby nie zapomnia\u0142, \u017ce kiedy\u015b zosta\u0142 ochrzczony.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/tradycje-wielkanocne-fot-pixbay-1.jpg\")
<\/a><\/p>\n