![\"\"](\"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/\u015awi\u0119to-Zmar\u0142ych-1.jpg\")
<\/a><\/p>\nStr. 2 w numerze 402 tygodnika \u201eNoworudzianin\u201d dost\u0119pnym w<\/span> archiwum<\/a>.<\/p>\n
Nie ma na \u015bwiecie takiej religii, kt\u00f3rej wyznawcy nie wierzyliby w \u017cycie pozagrobowe i w mo\u017cliwo\u015b\u0107 obcowania \u017cywych i umar\u0142ych. Ju\u017c nasi pras\u0142owia\u0144scy przodkowie wierzyli w \u017cycie po \u015bmierci cz\u0142owieka i tajemniczy \u015bwiat zmar\u0142ych, rz\u0105dz\u0105cy si\u0119 w\u0142asnymi prawami. Wierzyli przede wszystkim w nadludzk\u0105 wiedz\u0119 i moc zmar\u0142ych, a tak\u017ce w to, \u017ce mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na losy \u017cyj\u0105cych ludzi. Wierzyli wreszcie, \u017ce w pewnych porach roku duchy\u00a0zmar\u0142ych maj\u0105 opuszcza\u0107 za\u015bwiaty i niewidzialne przebywa\u0107 w\u015br\u00f3d \u017cywych albo przychodzi\u0107 do nich w czasie snu.<\/p>\n
Religia chrze\u015bcija\u0144ska w ci\u0105gu setek lat na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 i zespoli\u0142a z wcze\u015bniejszymi (poga\u0144skimi) wierzeniami i praktykami ku czci zmar\u0142ych. Ju\u017c przed tysi\u0105cem lat Ko\u015bci\u00f3\u0142 nakaza\u0142 wiernym modli\u0107 si\u0119 za nich, aby mod\u0142y i sk\u0142adane w ich intencji ofiary pomog\u0142y skr\u00f3ci\u0107 cierpienia dusz przebywaj\u0105cych w czy\u015b\u0107cu i zapewni\u0107 im wieczny spok\u00f3j i \u00adzbawienie.<\/p>\n
Ukszta\u0142towany w Ko\u015bciele w ci\u0105gu IX do XI wieku kult zmar\u0142ych zawiera\u0142 w sobie przez d\u0142ugie wieki starsze, archaiczne zwyczaje i obrz\u0119dy zaduszkowe. Zwyczaje te, obrz\u0105dki i wierzenia o zmar\u0142ych oraz elementy poga\u0144skich \u015bwi\u0105t zadusznych, zachowa\u0142y si\u0119 w tradycji ludowej a\u017c do XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku. Jako zasad\u0119 generaln\u0105 przyj\u0119to w nauce Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce zmarli po odbyciu oczyszczaj\u0105cej pokuty mogli wstawia\u0107 si\u0119 za \u017cywymi w ich \u017cyciu ziemskim, a tak\u017ce w godzin\u0119 \u015bmierci.<\/p>\n
W ten spos\u00f3b, jeszcze w pierwszym tysi\u0105cleciu chrze\u015bcija\u0144stwa utrwali\u0142a si\u0119 tradycja obchod\u00f3w \u015awi\u0119ta Zmar\u0142ych, kt\u00f3re po wielu zmianach termin\u00f3w ustalono na okres przyj\u015bcia jesieni. Jesie\u0144 jest bowiem czasem refleksji nie tylko nad umieraniem, ale i nad oczekiwaniem nowego \u017cycia, nad wi\u0119zi\u0105, jaka \u0142\u0105czy \u015bwiat doczesny ze \u015bwiatem zmar\u0142ych. \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych sta\u0142o si\u0119 od pocz\u0105tku najwa\u017cniejszym, obok Bo\u017cego Narodzenia i Wielkanocy, dniem \u0142\u0105cz\u0105cym wiernych w ca\u0142ej wsp\u00f3lnocie chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/p>\n
M\u00f3wi\u0105c o \u015awi\u0119cie Zmar\u0142ych, mamy na my\u015bli uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych, przypadaj\u0105c\u0105 na 1 listopada oraz Dzie\u0144 Zaduszny (Zaduszki) obchodzone dnia nast\u0119pnego.<\/p>\n
Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych wywodzi si\u0119 z kultu, jakim otaczano wszystkich zmar\u0142ych m\u0119czennik\u00f3w. Pocz\u0105tkowo przypada\u0142 on na 1 maja, jednak papie\u017c Grzegorz III w 731 roku przeni\u00f3s\u0142 t\u0119 uroczysto\u015b\u0107 na 1 listopada, a Grzegorz VI w 837 roku uzna\u0142 ten dzie\u0144 za \u015bwi\u0119to wszystkich \u015bwi\u0119tych Ko\u015bcio\u0142a powszechnego. Dla wiernych powinien to by\u0107 dzie\u0144 radosny, dlatego w ko\u015bcio\u0142ach d\u017awi\u0119cz\u0105 dzwony i organy, a ksi\u0119\u017ca celebruj\u0105 Msze \u015bw. w bia\u0142ych, od\u015bwi\u0119tnych szatach. W dzie\u0144 2 listopada panuje zupe\u0142nie inny nastr\u00f3j: milkn\u0105 ko\u015bciele instrumenty, wierni odmawiaj\u0105 modlitwy za dusze cierpi\u0105ce w czy\u015b\u0107cu, ksi\u0119\u017ca odprawiaj\u0105 liturgi\u0119 w czarnych szatach i wymieniaj\u0105 nazwiska zmar\u0142ych podczas tzw. wypomink\u00f3w. Tradycj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z tym dniem zapocz\u0105tkowa\u0142 w 998 r. \u015bw. Odylon, przeor opactwa benedykty\u0144skiego w Cluny we wschodniej Francji.<\/p>\n
Uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych jest dniem triumfu dla Ko\u015bcio\u0142a mog\u0105cego wskaza\u0107 na \u015bwi\u0119tych przebywaj\u0105cych w blisko\u015bci Boga, jako na osi\u0105gni\u0119ty cel swojej misji. Wszyscy \u015bwi\u0119ci w niebie s\u0105 dla nas po\u015brednikami u Boga, kt\u00f3remu zanosz\u0105 nasze pro\u015bby i b\u0142agania. Ustanawiaj\u0105c dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych Ko\u015bci\u00f3\u0142 chcia\u0142 zach\u0119ci\u0107 wiernych, aby brali przyk\u0142ad z \u017cycia \u015bwi\u0119tych, \u017ceby ich do\u015bwiadczenia przyda\u0142y si\u0119 i nam, \u017cyj\u0105cym obecnie. Gdy\u017c \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 trzeba wymodli\u0107, wyprosi\u0107 i wyb\u0142aga\u0107 \u2013 o czym wiemy r\u00f3wnie\u017c my, \u017cyj\u0105cy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, podobnie jak wiedzieli o tym wierni mieszkaj\u0105cy w dawnej Polsce.<\/p>\n
Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych jest tak\u017ce dniem pami\u0119ci narodowej. Zapalamy w\u00f3wczas znicze nie tylko na grobach swych bliskich, ale r\u00f3wnie\u017c na grobach powsta\u0144czych, w kwaterach \u017co\u0142nierskich, na bezimiennych cz\u0119sto polnych i le\u015bnych mogi\u0142ach \u017co\u0142nierzy, na miejscach ka\u017ani, pod pomnikami i tablicami po\u015bwi\u0119conymi pami\u0119ci poleg\u0142ych we wszystkich wojnach \u2013 przy kt\u00f3rych cz\u0119sto wystawiane s\u0105 warty honorowe. P\u0142on\u0105 wreszcie znicze na grobach ludzi szczeg\u00f3lnie dla Polski zas\u0142u\u017conych w dziedzinie nauki, kultury i dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej. Cz\u0119sto w tych szczeg\u00f3lnych dniach na cmentarzach prowadzone s\u0105 kwesty na rzecz odbudowy czy renowacji nagrobk\u00f3w, zw\u0142aszcza tych starych, zabytkowych.<\/p>\n
Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tego dnia polega r\u00f3wnie\u017c na tym, \u017ce zbieramy si\u0119 wszyscy na cmentarzach przy grobach rodzinnych i spotykamy ludzi, kt\u00f3rych cz\u0119sto nie widzieli\u015bmy kilka, a nawet kilkadziesi\u0105t lat.
\nSpo\u015br\u00f3d ogromnej ilo\u015bci rozmaitych zwyczaj\u00f3w, obrz\u0119d\u00f3w i praktyk zaduszkowych, jakie istnia\u0142y od ponad tysi\u0105clecia chrze\u015bcija\u0144stwa (i wcze\u015bniej), w tradycji ludowej nie pozosta\u0142o ich do naszych czas\u00f3w niemal w og\u00f3le. O ich bogactwie wiemy jedynie z poka\u017anej literatury dawnej i wsp\u00f3\u0142czesnej, jak r\u00f3wnie\u017c nielicznych przekaz\u00f3w starszych ludzi, g\u0142\u00f3wnie z XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku.<\/p>\n
Kiedy mowa o zwyczajach zwi\u0105zanych z dniem Wszystkich \u015awi\u0119tych i z Zaduszkami, przychodz\u0105 na my\u015bl rozs\u0142awione przez Adama Mickiewicza \u201edziady\u201d. Obrz\u0119d ten znany g\u0142\u00f3wnie we wschodniej i \u015brodkowej Polsce oraz na Litwie, przyjmowa\u0142 posta\u0107 uczt na grobach zmar\u0142ych krewnych oraz styp pogrzebowych wyprawianych dla \u017cebrak\u00f3w i dziad\u00f3w proszalnych (proszonych na uczt\u0119 do dom\u00f3w). W\u0142a\u015bnie dziadom proszalnym przypisywano wyj\u0105tkowe znaczenie w Dniu Zadusznym. Uwa\u017cano bowiem, \u017ce \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 swoj\u0105 i bliskich trzeba wymodli\u0107 i wyprosi\u0107 u Boga, a modlitwy dziad\u00f3w (\u017cebrak\u00f3w) by\u0142y szczeg\u00f3lnie skuteczne. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce zwykle by\u0142y to osoby w podesz\u0142ym wieku, bliskie ujrzenia Boskiego oblicza. Dalecy od spraw \u015bwiata doczesnego, mieli wi\u0119c czas na kontemplacj\u0119, skupienie i pacierze, kt\u00f3re odmawiali w przekazanych im intencjach. Podczas swych w\u0119dr\u00f3wek ocierali si\u0119 o r\u00f3\u017cne miejsca i wydarzenia, nios\u0105c m\u0105dro\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105c\u0105 z tych do\u015bwiadcze\u0144 pod strzechy. Czasami mieli ze sob\u0105 r\u00f3\u017cne dewocjonalia po\u015bwi\u0119cone w miejscach kultu pielgrzymkowego i oferowali je gospodarzom przyjmuj\u0105cym ich pod sw\u00f3j dach. Niekiedy wierzono tak\u017ce, \u017ce pod postaci\u0105 dziada albo babki proszalnej do dawnego domu mo\u017ce przyj\u015b\u0107 duch zmar\u0142ego przodka. Mi\u0119dzy innymi dla nich gospodynie piek\u0142y specjalne chleby zwane powa\u0142kami lub petryczkami. Mia\u0142y one pod\u0142u\u017cny kszta\u0142t, ozdobione by\u0142y po\u015brodku krzy\u017cem i r\u00f3\u017cnymi ornamentami na kraw\u0119dziach. Z czasem za modlitw\u0119 dziad\u00f3w p\u0142acono nie tylko chlebem czy innym jad\u0142em, ale r\u00f3wnie\u017c pieni\u0119dzmi.<\/p>\n
Wa\u017cnym akcentem dnia zadusznego by\u0142o palenie ognia. Pocz\u0105tkowo rozpalano ogniska na rozstajach dr\u00f3g, aby wskazywa\u0142y kierunek w\u0119druj\u0105cym duszom, kt\u00f3re mog\u0142yby si\u0119 przy tych stosach ogrza\u0107. Od XVI \u2013 XVII wieku ogniska zacz\u0119to pali\u0107 na przyko\u015bcielnych cmentarzach oraz nowych nekropoliach zak\u0142adanych poza miastami i wsiami. W p\u00f3\u017aniejszych czasach zwyczaj palenia ognisk przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w obecn\u0105 praktyk\u0119 zapalania \u015bwiec i znicz\u00f3w na grobach bliskich.<\/p>\n
Z poga\u0144skich czas\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 silne poczucie obecno\u015bci duch\u00f3w przodk\u00f3w w domu w Dniu Zadusznym. Wierzono, \u017ce przybywa\u0142y, aby spo\u017cy\u0107 posi\u0142ek i odwiedzi\u0107 pomieszczenia domowe, budynki gospodarcze, sady i pola. Do dzi\u015b znane jest porzekad\u0142o ludowe: \u201eNa Zaduszki przychodz\u0105 z tamtego \u015bwiata duszki\u201d. W ca\u0142ej wsi by\u0142o w\u00f3wczas cicho, gdy\u017c nikt nie wychodzi\u0142 na dw\u00f3r, gospodynie zamiata\u0142y izby, za\u015bcie\u0142a\u0142y sto\u0142y bia\u0142ymi obrusami, k\u0142ad\u0142y chleb i s\u00f3l. Nie pieczono w ten dzie\u0144 chleba, by przypadkiem nie zagrozi\u0107 jakiej\u015b zzi\u0119bni\u0119tej duszy, nie wykonywano te\u017c wi\u0119kszo\u015bci prac domowych, by nie wyp\u0142oszy\u0107 i nie rozgniewa\u0107 ducha przodk\u00f3w.<\/p>\n
Dzi\u015b ju\u017c nie odprawia si\u0119 \u201eDziad\u00f3w\u201d, nie ma proszalnych \u017cebrak\u00f3w, wiele zwyczaj\u00f3w odesz\u0142o w zapomnienie. \u017bywa jest tylko pami\u0119\u0107 o drogich zmar\u0142ych, pami\u0119\u0107 potrzebna przez wszystkie dni roku, a nie tylko powierzchowna i kr\u00f3tka na pocz\u0105tku listopada. Po dzie\u0144 dzisiejszy odczuwamy w te jesienne dni poczucie blisko\u015bci z naszymi zmar\u0142ymi. Zw\u0142aszcza w Zaduszki nasi bliscy zmarli s\u0105 obecni w naszych my\u015blach i wspomnieniach.<\/p>\n
W naszym \u015bwi\u0119towaniu i prze\u017cywaniu Dnia Zmar\u0142ych podobni jeste\u015bmy do pradziad\u00f3w i dziad\u00f3w, cho\u0107 dzie\u0144 ten obchodzimy ju\u017c inaczej, ni\u017c oni. Poczuwamy si\u0119 i poddajemy obowi\u0105zkowi pami\u0119ci o zmar\u0142ych.<\/p>\n
Str. 2 w numerze 402 tygodnika \u201eNoworudzianin\u201d dost\u0119pnym w<\/span> archiwum<\/a>.<\/p>\n<\/a><\/p>\n