{"id":21775,"date":"2020-05-18T09:28:58","date_gmt":"2020-05-18T07:28:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?p=21775"},"modified":"2020-05-18T09:28:58","modified_gmt":"2020-05-18T07:28:58","slug":"trudne-sasiedztwa-z-tatarami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/2020\/05\/18\/trudne-sasiedztwa-z-tatarami\/","title":{"rendered":"Trudne s\u0105siedztwa z Tatarami"},"content":{"rendered":"

W XIII wieku Tatarzy trzykrotnie napadali na Polsk\u0119 w odst\u0119pach plus minus 20-letnich. Dawali mieszka\u0144com czas na odbudowanie kraju ze zniszcze\u0144 po ostatniej po\u017codze, wszak trudno o \u0142upy na spalonej ziemi. Po napadzie na prze\u0142omie 1287\/8, kt\u00f3remu Polacy ju\u017c stawili op\u00f3r, nast\u0119pnego mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107 oko\u0142o 1308 roku, a by\u0142oby to wielkim nieszcz\u0119\u015bciem, gdy\u017c w tych latach W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek mia\u0142 dosy\u0107 w\u0142asnych, europejskich wrog\u00f3w (Brandenburgia, Czechy, Krzy\u017cacy, Mazowsze) i obcych z Azji nie potrzebowa\u0142. Je\u017celi w tym czasie sko\u015bnoocy nie pojawili si\u0119 pod Krakowem to nie dlatego, \u017ce nie chcieli \u0141okietkowi przeszkadza\u0107, ale zaj\u0119ci byli wojnami wewn\u0119trznymi w imperium mongolskim. Po przy\u0142\u0105czeniu Rusi Halickiej do Polski mieli\u015bmy kilkadziesi\u0105t lat pokoju od Tatar\u00f3w, a bywali nawet sojusznikami Kazimierza Wielkiego przeciwko Litwie, jak r\u00f3wnie\u017c Jagie\u0142\u0142y w wojnie z Krzy\u017cakami. Pono\u0107 oko\u0142o 3 tys. tatarskich wojownik\u00f3w uczestniczy\u0142o w bitwie pod Grunwaldem. Kilka tysi\u0119cy osiedli\u0142o si\u0119 na terenie Litwy i ci wiernie s\u0142u\u017cyli nowej ojczy\u017anie. W p\u00f3\u017aniejszych wiekach osiedlali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ziemiach Korony, a na Podlasiu mieszkaj\u0105 do dzisiaj. W po\u0142owie XIV na terenach dawnej Rusi Kijowskiej inicjatyw\u0119 przej\u0119\u0142a Polska i Litwa. W 1362 roku ksi\u0105\u017c\u0119 Olgierd pogromi\u0142 Z\u0142ot\u0105 Ord\u0119 nad Sinymi Wodami i Litwa opanowa\u0142a ogromne tereny nad Dnieprem, a jego nast\u0119pcy poszerzyli te zdobycze i dotarli do Morza Czarnego. W po\u0142owie XV wieku w wyniku podzia\u0142u Z\u0142otej Ordy na Krymie i stepach czarnomorskich powsta\u0142 Chanat Krymski. Je\u017celi w XIII wieku najazdy powtarza\u0142y si\u0119 w okresach dwudziestoletnich, to od po\u0142owy XV wieku przez ponad dwie\u015bcie lat najazdy tatarskie niszczy\u0142y Rzeczpospolit\u0105 dwa razy do roku, a zdarza\u0142y si\u0119 i cz\u0119\u015bciej. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 w 1422 roku, gdy Tatarzy podeszli pod Lw\u00f3w. Obraz wielkiego najazdu w roku 1474 tak opisa\u0142 \u015bwiadek tragedii Jan D\u0142ugosz \u201eWszystek kraj podolski, prawie w ka\u017cdym zak\u0105tku, od cz\u0142eka a\u017c do bydl\u0119cia zakrwawiony i sponiewierany, a z nim znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Rusi wyda\u0142y j\u0119k bolesny, a wiele tysi\u0119cy ludzi p\u0142ci obojga w wieczn\u0105 niewol\u0119 zosta\u0142o uprowadzone i zaprzedane\u201d. I tak przez ponad 200 lat: Podole, Ru\u015b, Ukraina i Litwa, a nawet wschodnie ziemie Korony, by\u0142y rabowane i niszczone przez tatarskie czambu\u0142y. Historycy szacuj\u0105, \u017ce straty w ludziach mog\u0142y przekroczy\u0107 milion os\u00f3b. Metody wojowania stosowali niezmienne od czas\u00f3w Czyngis chana: rabowali wszelkie warto\u015bciowe dobra materialne i zwierz\u0119ta hodowlane, za\u015b mieszka\u0144c\u00f3w w podesz\u0142ym wieku mordowali, a m\u0142odych brali do niewoli i sprzedawali handlarzom niewolnik\u00f3w. Powodem najazd\u00f3w by\u0142a konieczno\u015b\u0107 \u017cyciowa koczownik\u00f3w. Tatarzy praktycznie niczego nie produkowali. \u015aladowe rzemios\u0142o, prymitywne rolnictwo i taka\u017c hodowla nie mog\u0142y zaspokoi\u0107 potrzeb 300 tys. populacji, wi\u0119c rabunek i handel niewolnikami sta\u0142y si\u0119 podstawow\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 gospodarcz\u0105 ord tatarskich ulokowanych na Krymie i na stepach czarnomorskich (Orda Krymska, Oczakowska, Budziacka, Nogajska). Jednym s\u0142owem by\u0142 to paso\u017cyt \u017cyj\u0105cy kosztem s\u0105siad\u00f3w: Persji, Rusi Moskiewskiej, Litwy, Polski, Mo\u0142dawii, a nawet W\u0119gier. Tatarzy organizowali trzy rodzaje wypraw \u201emilitarno gospodarczych\u201d. Wyprawy ma\u0142e zwane \u201ebesz – basz\u201d, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142o kilkuset ordy\u0144c\u00f3w, cz\u0119sto bez wiedzy chana aby unikn\u0105\u0107 p\u0142acenia podatk\u00f3w. By\u0142y to najazdy typowo bandyckie nastawione na rabunek i jasyr. \u015arednie najazdy, zwane \u201eczapu\u0142\u201d, te\u017c mia\u0142y charakter \u0142upie\u017ccy, ale mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c zastraszy\u0107 s\u0105siad\u00f3w i przypomnie\u0107 im o terminowo\u015bci sk\u0142adania chanowi \u201eupomink\u00f3w\u201d, czytaj: corocznego haraczu. Wreszcie wielkie wyprawy organizowane ca\u0142ymi si\u0142ami ordy z udzia\u0142em chana mia\u0142y nie tylko rabunkowe cele, ale r\u00f3wnie\u017c militarne i polityczne. Podejmowano je z powodu zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych, jak w przypadku sojuszu Krymu z Bohdanem Chmielnickim w 1648 roku. Od 1475 roku Chanat Krymski podlega\u0142 Turcji, w zwi\u0105zku z czym by\u0142 zobowi\u0105zany do udzia\u0142u w wojnach prowadzonych przez su\u0142tan\u00f3w. W tym miejscu cisn\u0105 si\u0119 pytania: dlaczego pa\u0144stwo polsko-litewskie nie potrafi\u0142o rozwi\u0105za\u0107 problemu tatarskiego i jak na tym tle wygl\u0105da mocarstwowo\u015b\u0107 Rzeczpospolitej trzydziestokrotnie wi\u0119kszej ni\u017c Chanat Krymski, terytorialnie i demograficznie.
\nStanis\u0142aw \u0141ukasik
\n<\/a><\/p>\n

POZOSTA\u0141E FELIETONY STANIS\u0141AWA \u0141UKASIKA >TUTAJ<\/a>< \n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W XIII wieku Tatarzy trzykrotnie napadali na Polsk\u0119 w odst\u0119pach plus minus 20-letnich. Dawali mieszka\u0144com czas na odbudowanie kraju ze<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":21777,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[2,1794,29,9,84,6],"tags":[20,5,5418,1200,5460],"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21775"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21775"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21775\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21778,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21775\/revisions\/21778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21777"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}