{"id":21885,"date":"2020-05-25T09:23:07","date_gmt":"2020-05-25T07:23:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?p=21885"},"modified":"2020-05-25T09:23:07","modified_gmt":"2020-05-25T07:23:07","slug":"skazani-na-wrogie-sasiedztwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/2020\/05\/25\/skazani-na-wrogie-sasiedztwo\/","title":{"rendered":"Skazani na wrogie s\u0105siedztwo"},"content":{"rendered":"<p>\u201eMamy przecie\u017c za s\u0105siada wrogiego Tatara, czyhaj\u0105cego na ka\u017cd\u0105 sposobno\u015b\u0107 do wojny, kt\u00f3ry nie sieje, nie zbiera, uczciwej pracy si\u0119 nie ima, a \u017cyje z \u0142upu;\u201d pisa\u0142 w XVI wieku Andrzej Frycz Modrzewski. Z wrogim s\u0105siadem mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, broni\u0107 si\u0119 przed nim albo go zgnie\u015b\u0107. Charakter s\u0105siada dla kt\u00f3rego rabowanie by\u0142o podstawowym sposobem na utrzymanie nie dawa\u0142 \u017cadnej nadziei na wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Rzeczpospolita dziesi\u0105tki razy zawiera\u0142a \u201ewieczyste pokoje\u201d z Tatarami, a nawet sojusze przeciwko Moskwie i w miar\u0119 systematycznie p\u0142aci\u0142a haracz, zwany upominkami, ale to te\u017c nie chroni\u0142o ziem ruskich i ukrainnych przed najazdami tatarskich czambu\u0142\u00f3w. Pozosta\u0142a obrona. Pod koniec XV wieku Polska utworzy\u0142a tzw. obron\u0119 potoczn\u0105, czyli zaci\u0119\u017cne oddzia\u0142y wojskowe i zamki w Kamie\u0144cu Podolskim, Barze, Trembowli. 5tys. zaprawionych w bojach \u017co\u0142nierzy pod dow\u00f3dztwem do\u015bwiadczonych rotmistrz\u00f3w, \u017ceby wymieni\u0107: Bernard Pretwicz, Miko\u0142aj Sieniawski, Hieronim Lanckoro\u0144ski, Stefan Chmiele\u0144ski, mog\u0142o zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo kres\u00f3w, a nawet stawi\u0107 op\u00f3r najazdowi ca\u0142ej ordy \u2013 gdyby. Gdyby Rzeczpospolita potrafi\u0142a rozwi\u0105za\u0107 problem finans\u00f3w pa\u0144stwowych, to ani Turek, ani  Tatar nie byliby gro\u017ani. Z owych planowanych 5 tys. trudno by\u0142o utrzyma\u0107 nawet  po\u0142ow\u0119. Tak okrojone wojsko rzadko kiedy mog\u0142o powstrzyma\u0107 bardzo szybkie, dysponuj\u0105ce znakomitym wywiadem, tatarskie czambu\u0142y. Wobec tego oddzia\u0142y obrony potocznej \u201ezasadza\u0142y si\u0119\u201d na powracaj\u0105cych Tatar\u00f3w obci\u0105\u017conych \u0142upami i jasyrem i wtedy najcz\u0119\u015bciej gromi\u0142y rabusi\u00f3w uwalniaj\u0105c bra\u0144c\u00f3w. Podaj\u0105 historycy, \u017ce w wiekach XVI i XVII skuteczno\u015b\u0107 takiej taktyki wynosi\u0142a oko\u0142o 45%. Pozosta\u0142e setki tysi\u0119cy uprowadzonych i pomordowanych obci\u0105\u017ca konto Najja\u015bniejszej Rzeczpospolitej. Je\u017celi dwa pierwsze sposoby zawiod\u0142y nale\u017ca\u0142o szuka\u0107 rozwi\u0105zania trzeciego, a to proponowa\u0142 Joachim Strasz-Bej Ibrachim, wzi\u0119ty w jasyr polski szlachcic, poturczeniec na s\u0142u\u017cbie su\u0142ta\u0144skiej, \u017cywi\u0105cy jednak du\u017c\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107 dla pierwszej ojczyzny. Zaleca\u0142 zdecydowane rozwi\u0105zania militarne odno\u015bnie Tatar\u00f3w \u201ePolsk\u0119 tak nikczemni trapi\u0105 d\u0142ugo smardzi, Tatarowie i Moskwa odporu nie maj\u0105c, st\u0105d Turcy rozumiej\u0105, i\u017c Polak jest zaj\u0105c. Ale gdyby\u015bcie wy raz Tatar\u00f3w skuk\u0142ali znacznie, a m\u0119stwa swego ten znak pokazali, pewnie by Turcy do was, nie wy do nich o pok\u00f3j s\u0142ali\u201d [\u2026]. Zatem rozprawa z poddanymi su\u0142tana, bo przecie\u017c Tatarzy od roku 1475 podlegali Turcji, staje si\u0119 warunkiem, aby Polacy odzyskali respekt wrog\u00f3w. \u0141atwo powiedzie\u0107, ale je\u017celi Rzeczpospolita nie by\u0142a w stanie utrzyma\u0107 sta\u0142ego wojska jakim by\u0142a obrona potoczna zast\u0105piona a w drugiej po\u0142owie XVI wieku przez wojska kwarciane, na poziomie 5 \u2013 6 tysi\u0119cy, to z czym by\u0142o si\u0119 porywa\u0107 na ostateczne rozwi\u0105zanie kwestii tatarskiej. Proponowane przez Strasza znaczne \u201eskuk\u0142anie\u201d Tatar\u00f3w mog\u0142o w konsekwencji doprowadzi\u0107 do walnej rozprawy z Turcj\u0105, a ta w XVI i XVII wieku by\u0142a pot\u0119g\u0105. Wystarczy spojrze\u0107 na map\u0119: ca\u0142e Ba\u0142kany, cz\u0119\u015b\u0107 W\u0119gier z Bud\u0105 i Pesztem, Siedmiogr\u00f3d i Mo\u0142dawia nale\u017c\u0105 do Osman\u00f3w. Obawa przed \u201eabsolutum dominium\u201d, czyli w\u0142adz\u0105 absolutn\u0105 polskich w\u0142adc\u00f3w by\u0142a zasadnicz\u0105 przyczyn\u0105 mizerii militarnej mocarstwowej Rzeczpospolitej. Monarcha dysponuj\u0105cy siln\u0105 armi\u0105, a 9 milionowe pa\u0144stwo by\u0142o w stanie tak\u0105 utrzyma\u0107, w opinii \u00f3wczesnej klasy politycznej, m\u00f3g\u0142 zagrozi\u0107 demokracji szlacheckiej i z\u0142otej wolno\u015bci. Przyzna\u0107 wypada, \u017ce trzej kr\u00f3lowie z rodziny Waz\u00f3w (Zygmunt III, W\u0142adys\u0142aw IV i Jan Kazimierz), niestety takie ci\u0105goty przejawiali. No i mamy kwadratur\u0119 ko\u0142a: s\u0142ab\u0105 w\u0142adz\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105, s\u0142ab\u0105 armi\u0119 i rosn\u0105cych w si\u0142\u0119 s\u0105siad\u00f3w, a ka\u017cdy z nich ma z Polsk\u0105 porachunki. Na domiar z\u0142ego s\u0105siedzi potrafi\u0105 tworzy\u0107 koalicje i solidarnie dzia\u0142a\u0107 przeciwko Rzeczpospolitej. Wypada\u0142o godzi\u0107 si\u0119  na wrogie towarzystwo Tatar\u00f3w, a od nich \u201ewieczna sromot\u0119\u201d. Na pr\u00f3\u017cno wo\u0142a\u0142 Jan Kochanowski: Skujmy talerze na talary, skujmy, a \u017co\u0142nierzowi pieni\u0105dze gotujmy. Od wrogiego s\u0105siedztwa uwolni\u0142 Polsk\u0119 car Piotr I, gdy w 1711 roku zagarn\u0105\u0142 stepy czarnomorskie, za\u015b problem Tatar\u00f3w rozwi\u0105za\u0142a caryca Katarzyna II podbijaj\u0105c Krym. Ostateczne rozwi\u0105zanie zastosowa\u0142 Stalin deportuj\u0105c Tatar\u00f3w na Syberi\u0119 w roku 1944. Prawa Rosji do Krymu przypomnia\u0142 W\u0142adymir P\u0142atonowicz (chocia\u017c oficjalnie W\u0142adymirowicz) pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 \u201ezielonymi ludzikami\u201d.<br \/>\nStanis\u0142aw \u0141ukasik<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2392 size-thumbnail\" src=\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\" width=\"150\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>POZOSTA\u0141E FELIETONY STANIS\u0141AWA \u0141UKASIKA ><a href=\"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/\" rel=\"noopener noreferrer\" target=\"_blank\">TUTAJ<\/a>< \n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eMamy przecie\u017c za s\u0105siada wrogiego Tatara, czyhaj\u0105cego na ka\u017cd\u0105 sposobno\u015b\u0107 do wojny, kt\u00f3ry nie sieje, nie zbiera, uczciwej pracy si\u0119<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":21886,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[2,1794,29,9,84,6],"tags":[20,5,5445,5492,1200],"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21885"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21885"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21887,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21885\/revisions\/21887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}