{"id":21932,"date":"2020-05-28T09:03:49","date_gmt":"2020-05-28T07:03:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?p=21932"},"modified":"2020-05-28T09:54:43","modified_gmt":"2020-05-28T07:54:43","slug":"mocarstwo-jak-sie-patrzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/2020\/05\/28\/mocarstwo-jak-sie-patrzy\/","title":{"rendered":"Mocarstwo jak si\u0119 patrzy"},"content":{"rendered":"<p>Rzut okiem na mapy Europy w wiekach XV do po\u0142owy XVII sk\u0142ania do stwierdzenia, \u017ce oto w Europie<!--more--> \u015brodkowo \u2013 wschodniej widzimy mocarstwo si\u0119gaj\u0105ce od Ba\u0142tyku po Morze Czarne, od \u017ar\u00f3de\u0142 Dniepru (160 km od Moskwy) po \u015al\u0105sk, posiadaj\u0105ce zwierzchnictwo lenne nad pa\u0144stwem krzy\u017cackim i Mo\u0142dawi\u0105. Zagl\u0105daj\u0105cy do podr\u0119cznik\u00f3w historii przeczyta o tym, \u017ce oko\u0142o 10% mieszka\u0144c\u00f3w tego pa\u0144stwa korzysta\u0142o z praw obywatelskich, o jakich poddani w pa\u0144stwach Europy Wschodniej nawet nie s\u0142yszeli, a w Zachodniej przys\u0142ugiwa\u0142y garstce arystokrat\u00f3w. Dowie si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w tym pa\u0144stwie wyznawcy innych religii ni\u017c panuj\u0105ca rzymsko \u2013 katolicka nie ko\u0144czyli na stosach i nie gin\u0119li w wojnach religijnych, gdzie obie walcz\u0105ce strony wyznaj\u0105ce Dekalog, zach\u0119caj\u0105c si\u0119 do boju wykrzykiwa\u0142y: w imi\u0119 Boga, bij zabij. Wk\u0142ad w rozw\u00f3j \u015bwiatowej nauki mieszka\u0144c\u00f3w tego mocarstwa to Pawe\u0142 W\u0142odkowic z Brudzewa, Miko\u0142aj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski\u2026, no i dalej jaki\u015b k\u0142opot z t\u0105 wyliczank\u0105. Wreszcie o mocarstwowo\u015bci za\u015bwiadcz\u0105 ol\u015bniewaj\u0105ce zwyci\u0119stwa: Grunwald, Orsza, Kircholm, K\u0142uszyn, Chocim i przebijaj\u0105ca wszystkie zwyci\u0119stwa odsiecz wiede\u0144ska, potwierdzaj\u0105ca rol\u0119 tego\u017c mocarstwa, jako przedmurza chrze\u015bcija\u0144stwa. Tym wyj\u0105tkowym w Europie mocarstwem, jak si\u0119 \u0142atwo domy\u015ble\u0107, by\u0142a Korona Kr\u00f3lestwa Polskiego i Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie z\u0142\u0105czone uni\u0105 zawart\u0105 w Krewie w 1385 roku i ma\u0142\u017ce\u0144stwem Jadwigi Andegawenki z Jagie\u0142\u0142\u0105, a od unii lubelskiej znane, jako Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w. Przez ponad p\u00f3\u0142 wieku Jagiellonowie byli kr\u00f3lami Czech, W\u0119gier, zwierzchnikami lennymi Mo\u0142dawii i panami \u015al\u0105ska. W jednej z ostatnich gaw\u0119d postawi\u0142em pytanie: dlaczego pa\u0144stwo polsko &#8211; litewskie nie potrafi\u0142o rozwi\u0105za\u0107 problemu tatarskiego i jak na tym tle wygl\u0105da mocarstwowo\u015b\u0107 Rzeczpospolitej, trzydziestokrotnie wi\u0119kszej ni\u017c Chanat Krymski, tak terytorialnie jak i demograficznie. Przez czterysta lat istnienia unii to mocarstwo nie potrafi\u0142o rozwi\u0105za\u0107, nazwijmy to: problemu krzy\u017cackiego. Ka\u017cdy nowo obierany kr\u00f3l zobowi\u0105zywa\u0142 si\u0119 do odzyskania wszystkich polskich ziem utraconych przed wiekami i uda\u0142o si\u0119 tylko z Pomorzem Gda\u0144skim i czasowo z Inflantami. W pa\u017adzierniku 1610 roku polskie chor\u0105gwie  triumfalnie wkroczy\u0142y na moskiewski Kreml, a bojarzy wybrali kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa Waz\u0119 carem Rosji. Trudno znale\u017a\u0107 wi\u0119kszy triumf polskiego pa\u0144stwa i pewnie \u015bwi\u0119towaliby\u015bmy ten sukces do dzisiaj, gdyby nie fatalny koniec tej imprezy.  Po dw\u00f3ch latach okupacji Kremla resztki wyg\u0142odzonego polskiego wojska opu\u015bci\u0142y Moskw\u0119 i to rocznic\u0119 tego zdarzenia po latach, prezydent Putin og\u0142osi\u0142 \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym Rosji. Wreszcie to pa\u0144stwo nie potrafi\u0142o poradzi\u0107 sobie z w\u0142asnymi poddanymi: patrz bunty kozackie, rokosze magnat\u00f3w, z samodzielnym wyborem kr\u00f3la, ani utrzyma\u0107 w pos\u0142usze\u0144stwie lennik\u00f3w (Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce). Czego zabrak\u0142o, \u017ce odnosz\u0105c ol\u015bniewaj\u0105ce zwyci\u0119stwa na polach bitewnych pa\u0144stwo polsko \u2013 litewskie  przegrywa\u0142o wojny. Mo\u017cna si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 cytatem z Jacka Kaczmarskiego kt\u00f3ry w poetyckim skr\u00f3cie okre\u015bli\u0142 charakter obywateli dawnej Rzeczpospolitej \u201eO krok od celu w\u0142asny cie\u0144 ich p\u0142oszy. O krok od tryumfu opuszczaj\u0105 g\u0142owy\u2026 Krok od przepa\u015bci przyspieszaj\u0105 kroku. O krok od zemsty nagle wielcy duchem\u2026 O krok od zgody pusta z\u0142o\u015b\u0107 ich bierze. O krok od wiedzy wdychaj\u0105 zabobon\u201d. O tej zadziwiaj\u0105cej  mocarstwowo\u015bci b\u0119d\u0119 chcia\u0142 gaw\u0119dzi\u0107 w najbli\u017cszych numerach. Pisz\u0105c krytycznie o przesz\u0142o\u015bci \u0142atwo zas\u0142u\u017cy\u0107 na miano \u201ebezczelnego krytykanta\u201d, kt\u00f3ry z perspektywy XXI wieku ocenie wieki przesz\u0142e, znaj\u0105c skutki decyzji podejmowanych przed wiekami. Dlatego staram si\u0119 opiera\u0107 na pracach historyk\u00f3w i \u015bwiadectw uczestnik\u00f3w i \u015bwiadk\u00f3w minionych zdarze\u0144. Podstaw\u0105 mocarstwowo\u015bci mia\u0142a by\u0107 unia, wiec wypada zacz\u0105\u0107 od przedstawienia partner\u00f3w.<br \/>\nStanis\u0142aw \u0141ukasik<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-2392 size-thumbnail\" src=\"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Stanis\u0142aw-\u0141ukasik-150x150.jpg\" width=\"150\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>POZOSTA\u0141E FELIETONY STANIS\u0141AWA \u0141UKASIKA ><a href=\"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/felieton\/stanislaw-lukasik\/\" rel=\"noopener noreferrer\" target=\"_blank\">TUTAJ<\/a>< \n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rzut okiem na mapy Europy w wiekach XV do po\u0142owy XVII sk\u0142ania do stwierdzenia, \u017ce oto w Europie<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":21934,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[2,1794,29,9,84,6],"tags":[5504,20,5,5505,54,1200],"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21932"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21932"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21932\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21939,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21932\/revisions\/21939"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21932"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21932"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21932"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}