{"id":22976,"date":"2020-08-28T08:33:58","date_gmt":"2020-08-28T06:33:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?p=22976"},"modified":"2020-08-28T08:33:58","modified_gmt":"2020-08-28T06:33:58","slug":"wspolne-zwiedzanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/2020\/08\/28\/wspolne-zwiedzanie\/","title":{"rendered":"Wsp\u00f3lne zwiedzanie"},"content":{"rendered":"

W sobot\u0119 22 sierpnia wszyscy ch\u0119tni mogli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w bezp\u0142atnej wycieczce z przewodnikiem w ramach #odkrywajlokalnie soboty z LOT Aglomeracji Wa\u0142brzyskiej<\/strong><\/p>\n

Przewodnik turystyczny Witold Telus oprowadzi\u0142 i om\u00f3wi\u0142 sporej grupie os\u00f3b histori\u0119 Nowej Rudy.
\nTrasa wycieczki obejmowa\u0142a:
\n\u2013 odrestaurowany w ostatnich latach rynek \u201estarego miasta\u201d wraz z XIX-wiecznym ratuszem i fontann\u0105 \u015bw. Floriana,
\n\u2013 spacer \u201eSzlakiem grodu nad rzek\u0105 W\u0142odzic\u0105\u201d,
\n\u2013 zwiedzanie zakamark\u00f3w i uliczek \u201edolnego miasta\u201d,
\n\u2013 ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Miko\u0142aja,
\n\u2013 dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki \u2013 dzisiejszy ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Bo\u017cego Cia\u0142a,
\n\u2013 Dw\u00f3r G\u00f3rny \u2013 tajemnica rodu von Tschischwitz,
\n\u2013 wej\u015bcie na g\u00f3r\u0119 Kr\u0119piec szlakiem przyja\u017ani polsko-czeskiej,
\n\u2013 wej\u015bcie szlakiem \u015bwi\u0119toja\u0144skim na G\u00f3r\u0119 \u015bw. Anny,
\n\u2013 zwiedzanie kaplicy i wej\u015bcie na wie\u017c\u0119 widokow\u0105 na G\u00f3rze \u015bw. Anny,
\n\u2013 zej\u015bcie do centrum szlakiem przy kapliczkach d\u017cumowych,
\n\u2013 b\u0119d\u0105cy w trakcie rewitalizacji park przy ul. Strzeleckiej,
\n\u2013 pomnik Franca Eckerta (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy hymnu japo\u0144skiego) przed Miejskim O\u015brodka Kultury.<\/p>\n

M\u0142odszym czytelnikom naszego tygodnika przedstawiamy histori\u0119 Nowej Rudy w pigu\u0142ce.<\/strong><\/em><\/p>\n

Pocz\u0105tki miasta i okres czeski (do 1526 r.)<\/strong>
\nNowa Ruda jest miastem za\u0142o\u017conym w dolinie rzeki W\u0142odzicy i jej dop\u0142yw\u00f3w, pomi\u0119dzy G\u00f3rami Sowimi a Wzg\u00f3rzami W\u0142odzickimi na linii szlak\u00f3w handlowych prowadz\u0105cych z dzisiejszych Czech do \u015al\u0105ska. Rozw\u00f3j osady przypad\u0142 na czas kolonizacji niemieckiej za panowania czeskiego kr\u00f3la Przemys\u0142a Ottokara II (1253-1278). Pierwsza, historyczna wzmianka o grodzie nad W\u0142odzic\u0105, zamieszczona w najstarszej ksi\u0119dze fundacji miejskiej K\u0142odzka pochodzi z roku 1337 i wymienia proboszcza Reynharta. W 1347 r. osada nale\u017ca\u0142a do Hannusa Wusthuba, kt\u00f3ry w roku 1352 sprzeda\u0142 noworudzkie dobra rodzinie Donyn\u00f3w.
\nW okresie nast\u0119pnych 120 lat w miasteczku rozwin\u0119\u0142o si\u0119 tkactwo i sukiennictwo oraz szewstwo, co zaowocowa\u0142o nadaniem statutu cechowego szewcom w roku 1404 oraz sukiennikom w 1416 r. W latach 1427-1429 najazdy husyt\u00f3w doprowadzi\u0142y do zniszczenia miasta, kt\u00f3re powoli odbudowywa\u0142o si\u0119 z ruin na mocy nadanych przez Donyn\u00f3w na nowo praw w 1434 roku. Z tego roku pochodzi te\u017c pierwsza wzmianka o istnieniu na terenie Nowej Rudy kopalni w\u0119gla kamiennego.
\nW 1472 r. panem Nowej Rudy zosta\u0142 Jerzy Stillfried, jeden ze \u201ez\u0142otych rycerzy\u201d kr\u00f3la Czech Jerzego z Podiebrad\u00f3w, kt\u00f3ry po\u015blubiaj\u0105c siostr\u0119 ostatnich w\u0142a\u015bcicieli Ann\u0119 von Donyn, spl\u00f3t\u0142 dzieje miasta i swojej rodziny na trzy kolejne wieki.<\/p>\n

Okres austriacki (1526-1742)<\/strong>
\nW XVI wieku Stillfriedowie stali si\u0119 or\u0119downikami wyznania protestanckiego, co skutkowa\u0142o w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) najazdem hrabiego Bernarda Thurna w 1622 r. i drug\u0105 po\u017cog\u0105 miasta. Wzi\u0119ci do niewoli Stillfriedowie powr\u00f3cili do wyznania katolickiego i uzyskali ponownie dobra noworudzkie.
\nW 1742 roku Nowa Ruda po zakupie ziemi k\u0142odzkiej przez kr\u00f3la pruskiego od w\u0142adcy Czech, wesz\u0142a w sk\u0142ad pa\u0144stwa pruskiego. W kolejnych latach noworudzcy Stillfriedowie stali si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br ziemskich tak\u017ce na 1\/3 obszaru ziemi k\u0142odzkiej. W 1810 roku noworudzkie dobra przesz\u0142y w r\u0119ce rodziny von Magnis i pozosta\u0142y ich w\u0142asno\u015bci\u0105 do 1945 roku.
\nW 1855 r. Nowa Ruda sta\u0142a si\u0119 siedzib\u0105 powiatu, obejmuj\u0105cego dwa miasta (Nowa Ruda i Radk\u00f3w) oraz 37 wsi. W II po\u0142owie XIX wieku nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie gospodarcze, zwi\u0105zane przede wszystkim z rozwojem przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego. Coraz wi\u0119kszego znaczenia zacz\u0119\u0142o nabiera\u0107 tak\u017ce g\u00f3rnictwo w\u0119gla kamiennego. Powsta\u0142a kopalnia \u201eRuben\u201d w Nowej Rudzie, \u201eJohann Babtista\u201d w S\u0142upcu, \u201eRudolph\u201d w Przyg\u00f3rzu i \u201eWenzeslaus\u201d w Ludwikowicach K\u0142odzkich.
\nOd 1871 r. Nowa Ruda nale\u017ca\u0142a do II Rzeszy Niemieckiej. W 1879 r. wybudowano do Nowej Rudy lini\u0119 kolejow\u0105 z K\u0142odzka, a rok p\u00f3\u017aniej z Wa\u0142brzycha. W nast\u0119pnej dekadzie dosz\u0142o do najtragiczniejszego w dziejach miasta po\u017caru. 23 maja 1884 r. po\u017car strawi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 domostw w rynku oraz ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny.
\nDzia\u0142ania I wojny \u015bwiatowej omin\u0119\u0142y Now\u0105 Rud\u0119, jednak wielu mieszka\u0144c\u00f3w miasto, zaci\u0105gni\u0119tych do armii niemieckiej bra\u0142o w niej udzia\u0142 i straci\u0142o \u017cycie. Miasto odczu\u0142o do\u015b\u0107 powa\u017cnie powojenny kryzys gospodarczy. Na skutek reformy administracyjnej Niemiec, Nowa Ruda utraci\u0142a w 1932 r. status miasta powiatowego. Po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy w Niemczech ruch narodowosocjalistyczny zacz\u0105\u0142 wkracza\u0107 w \u017cycie miasta.
\nW 1937 r. mia\u0142y miejsce uroczysto\u015bci zwi\u0105zane z 600-leciem istnienia miasta. Na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 wydano kronik\u0119 Nowej Rudy autorstwa prof. Josepha Wittiga.
\nII wojna \u015bwiatowa nie obj\u0119\u0142a swoimi dzia\u0142aniami wojennymi miasta. Jednak w\u00f3wczas mia\u0142a miejsce najwi\u0119ksza katastrofa g\u00f3rnicza w kopalniach noworudzkich. W kopalni \u201eRuben\u201d zgin\u0119\u0142o 187 g\u00f3rnik\u00f3w.<\/p>\n

Okres polski (od 1945 r.)<\/strong>
\nPo kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 r. do Nowej Rudy wkroczy\u0142y oddzia\u0142y Armii Czerwonej, a w czerwcu przybyli ju\u017c do miasta pierwsi Polacy. Po zako\u0144czeniu spor\u00f3w terytorialnych z Czechami o ziemi\u0119 k\u0142odzk\u0105, Nowa Ruda znalaz\u0142a si\u0119 w granicach pa\u0144stwa polskiego. Pierwszym polskim burmistrzem zosta\u0142 Edward Miernik. Pierwszym proboszczem parafii \u015bw. Miko\u0142aja ks. dr Micha\u0142 Bia\u0142ow\u0105s, repatriant z diecezji lwowskiej.
\nW tym czasie Now\u0105 Rud\u0119 zasiedli\u0142a ludno\u015b\u0107 z Polski Centralnej oraz repatrianci z Kres\u00f3w Wschodnich. Przybywali te\u017c polscy g\u00f3rnicy z Francji oraz Polacy z innych kraj\u00f3w europejskich. W ten spos\u00f3b wytworzy\u0142o si\u0119 specyficzne spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re przez wiele lat przechodzi\u0142o trudny proces integracji.
\nPowojenni mieszka\u0144cy znale\u017ali zatrudnienie w przemy\u015ble wydobywczym i w\u0142\u00f3kienniczym. Powsta\u0142a Kopalnia W\u0119gla Kamiennego \u201eNowa Ruda\u201d, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wesz\u0142a kopalnia \u201ePiast\u201d (dawna \u201eRuben\u201d) oraz kopalnia \u201eS\u0142upiec\u201d (\u201eJohann Babtistagrube\u201d). Utworzono Zak\u0142ad Przemys\u0142u W\u0142\u00f3kienniczego \u201eNowar\u201d, specjalizuj\u0105ce si\u0119 w produkcji sztucznego jedwabiu.
\nW 1954 r. Nowa Ruda po raz drugi sta\u0142a si\u0119 siedzib\u0105 powiatu noworudzkiego, kt\u00f3ry by\u0142 najmniejszym powiatem \u00f3wczesnego wojew\u00f3dztwa wroc\u0142awskiego i przetrwa\u0142 do reformy administracyjnej pa\u0144stwa w 1975 r.
\nW 1970 r. zako\u0144czono budow\u0119 Miejskiego O\u015brodka Kultury, a w 1972 r. po raz pierwszy zorganizowano w Nowej Rudzie Festiwal Student\u00f3w Szk\u00f3\u0142 Artystycznych, dla wielu kojarz\u0105cy si\u0119 z pojawieniem si\u0119 na stacji kolejowej bia\u0142ej lokomotywy. Rok p\u00f3\u017aniej Now\u0105 Rud\u0119 po\u0142\u0105czono administracyjnie ze S\u0142upcem.
\nW II po\u0142owie lat 70 XX wieku mia\u0142y miejsce tragiczne wypadki w KWK \u201eNowa Ruda\u201d. W 1976 r. zgin\u0119\u0142o 17 g\u00f3rnik\u00f3w, a trzy lata p\u00f3\u017aniej 7. Po og\u0142oszeniu stanu wojennego w kopalni noworudzkiej mia\u0142 miejsce strajk, zako\u0144czony aresztowaniami i procesami.
\nOkres przemian 1989 r. zaznaczy\u0142 si\u0119 licznym udzia\u0142em mieszka\u0144c\u00f3w. W maju 1990 r. mia\u0142y miejsce pierwsze wolne wybory do w\u0142adz samorz\u0105dowych i w Nowej Rudzie kandydaci Komitetu Obywatelskiego uzyskali wszystkie mandaty w 28-osobowej Radzie Miejskiej. Burmistrzem zosta\u0142 Stanis\u0142aw \u0141ukasik. W roku 1991 w\u0142adze Nowej Rudy podpisa\u0142y porozumienie partnerskie z niemieckim miastem Castrop-Rauxel oraz z francuskim Wallers-Arenberg, a rok p\u00f3\u017aniej z s\u0105siednim czeskim miastem Broumov.
\nW 1992 r. KWK \u201eNowa Ruda\u201d postawiono w stan likwidacji \u2013 Pole \u201ePiast\u201d zamkni\u0119to ju\u017c w 1994 r., a Pole \u201eS\u0142upiec\u201d w roku 2000. W mi\u0119dzyczasie zlikwidowano zak\u0142ady w\u0142\u00f3kiennicze \u201eNowar\u201d, fili\u0119 dzier\u017coniowskich zak\u0142ad\u00f3w \u201eDiora\u201d oraz wiele innych miejsc pracy.
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: UM Nowa Ruda<\/em><\/p>\n

Str. 7 w numerze 443 tygodnika \u201eNoworudzianin\u201d dost\u0119pnym <\/span> tutaj<\/a>.<\/p>\n