{"id":24913,"date":"2021-04-01T11:46:23","date_gmt":"2021-04-01T09:46:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/?p=24913"},"modified":"2021-04-01T11:46:23","modified_gmt":"2021-04-01T09:46:23","slug":"tradycje-wielkanocne-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/2021\/04\/01\/tradycje-wielkanocne-2\/","title":{"rendered":"Tradycje Wielkanocne"},"content":{"rendered":"

Wielkanoc, to najwa\u017cniejsza i najstarsza uroczysto\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska, obchodzona na pami\u0105tk\u0119 \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa ju\u017c od II w., w Polsce za\u015b od X w. Przez wieki powsta\u0142o wiele obrz\u0119d\u00f3w i zwyczaj\u00f3w, zwi\u0105zanych z tymi \u015bwi\u0119tami \u2013 warto je przybli\u017cy\u0107<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wielkanoc poprzedza Wielki Post \u2013 40-dniowy okres przygotowa\u0144, trwaj\u0105cy od Popielca do Wielkiej Soboty. Dawniej okres ten by\u0142 d\u0142u\u017cszy o 3 tygodnie tak zwanego przedpo\u015bcia. Przedpo\u015bcie wprowadza\u0142o wiernych w nastr\u00f3j wielkopostny i rozpoczyna\u0142o si\u0119 niedziel\u0105 starozapustn\u0105 (70 dni do Wielkanocy). Kolejne niedziele przedpo\u015bcia nosi\u0142y nazwy mi\u0119sopustna i zapustna. Trzy dni poprzedzaj\u0105ce \u015arod\u0119 Popielcow\u0105 nosi\u0142y nazw\u0119 mi\u0119sopust, zapust czy ostatk\u00f3w i wype\u0142nione by\u0142y tradycyjnie zabawami. Ostatni wiecz\u00f3r tych zabaw do dzi\u015b zachowa\u0142 sw\u00f3j szczeg\u00f3lny charakter i w zale\u017cno\u015bci od rejonu kraju zwany by\u0142 podkozio\u0142kiem, podkurkiem lub \u015bledzikiem. Obowi\u0105zuj\u0105ca w Wielkopolsce nazwa \u201epodkozio\u0142ek\u201d pochodzi od zabawy polegaj\u0105cej na wrzucaniu monet pod kozio\u0142ka ustawionego przed muzykantami, przygrywaj\u0105cymi do ostatkowych ta\u0144c\u00f3w. Pieni\u0105dze musia\u0142y wrzuca\u0107 za kar\u0119 panny, kt\u00f3re nie zd\u0105\u017cy\u0142y jeszcze wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c.
\nWielki Post nazw\u0119 sw\u0105 zawdzi\u0119cza praktykom pokutnym, kt\u00f3re obok modlitwy i spowiedzi, mia\u0142y dla wiernych du\u017ce znaczenie. By\u0142y to cz\u0119sto posty bardzo surowe: nie spo\u017cywano \u017cadnych pokarm\u00f3w mi\u0119snych i t\u0142uszcz\u00f3w zwierz\u0119cych (cz\u0119sto nawet mleka). Przed postem spieszono si\u0119 zatem z m\u0142\u00f3ck\u0105, bo os\u0142abieni gospodarze s\u0142abo uderzali cepami. Gospodynie w Popielec wypala\u0142y patelnie i wszelkie naczynia kuchenne, by nie pozosta\u0142a w nich drobina t\u0142uszczu. Od tej pory w kuchni panowa\u0142y niepodzielnie: \u017cur i \u015bled\u017a, kapusta i ziemniaki. Po posypaniu g\u0142\u00f3w popio\u0142em nast\u0119powa\u0142 okres oczekiwania na Wielk\u0105 Noc. Kolejne niedziele po Popielcu, to: Wst\u0119pna, Sucha, G\u0142ucha, Czarna, M\u0119ki Pa\u0144skiej (Palmowa).<\/p>\n

Niedziela Palmowa i Wielki Tydzie\u0144<\/strong>
\nNiedziela Palmowa otwiera okres liturgiczny, zwany Wielkim Tygodniem. W tym dniu, kt\u00f3ry obchodzony jest na pami\u0105tk\u0119 uroczystego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy, \u015bwi\u0119ci si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach palmy \u2013 u nas ozdobione ga\u0142\u0105zki wierzbowe lub suche kompozycje (tzw. palmy kurpiowskie, wile\u0144skie). Dawniej palmie wielkanocnej przypisywano ogromn\u0105 moc magiczn\u0105, by\u0142a dobra na wszystko. Wierzono, \u017ce po\u015bwi\u0119cone wierzbowe p\u0105czki, zwane bagni\u0105tkami, maj\u0105 moc uzdrowicielsk\u0105, dlatego odrywano je i po\u0142ykano. Mia\u0142o to chroni\u0107 od b\u00f3lu gard\u0142a i uroku oraz wzmocni\u0107 cia\u0142o. Wierzb\u0119 nazywano ro\u015blin\u0105 \u201emi\u0142uj\u0105c\u0105 \u017cycie\u201d, jej \u017cywotno\u015b\u0107 i si\u0142a napawa\u0142y optymizmem, st\u0105d starano si\u0119 korzysta\u0107 z tej energii. Wielkanocne bazie mia\u0142y te\u017c chroni\u0107 od pioruna i po\u017caru, os\u0142ania\u0107 zasiewy przez niepogod\u0105, a zwierz\u0119ta przed chorobami. Krowy wyp\u0119dzane po raz pierwszy wiosn\u0105 na pastwisko g\u0142adzono palmami po karkach. Z palm wykonywano malutkie krzy\u017cyki, kt\u00f3re wtykano w pierwsz\u0105 bruzd\u0119 orki. Ma\u0142e palemki wk\u0142adano r\u00f3wnie\u017c do uli, aby chroni\u0107 pszczo\u0142y.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Stroik<\/strong>
\nCzas Wielkiej Nocy to tak\u017ce radosny powr\u00f3t wiosny, st\u0105d nowa nadzieja, energia i zapa\u0142 do pracy. Pocz\u0105wszy od poniedzia\u0142ku Wielkiego Tygodnia robiono w domach gruntowne porz\u0105dki, kt\u00f3re w po\u0142\u0105czeniu z budz\u0105cym si\u0119 na wiosn\u0119 \u017cyciem, mia\u0142y sw\u00f3j niepowtarzalny nastr\u00f3j i klimat. Od\u015bwie\u017canie mieszka\u0144 oraz dekorowanie wn\u0119trza i porz\u0105dkowanie ca\u0142ej posesji wi\u0105za\u0142o si\u0119 z przygotowaniem do \u015bwi\u0105t. Na Wile\u0144szczy\u017anie dekorowano nawet wn\u0119trza dom\u00f3w ga\u0142\u0105zkami zielonego igliwia, \u015bwierku i jod\u0142y. Do wiosennych ga\u0142\u0105zek przyczepiano zdobione wydmuszki jaj. W innych rejonach Polski dekorowano wn\u0119trza r\u00f3\u017cnokolorowymi wycinankami i sztucznymi kwiatami. Obecnie w naszych mieszkaniach popularne s\u0105 doniczki hiacynt\u00f3w, prymulek, azalii, zb\u00f3\u017c czy rze\u017cuchy oraz ci\u0119te \u017conkile, kalie i tulipany, kt\u00f3re w po\u0142\u0105czeniu z barankiem i pisankami s\u0105 wspania\u0142\u0105, wielkanocn\u0105 dekoracj\u0105.<\/p>\n

Ostatnia Wieczerza<\/strong>
\nKulminacj\u0119 ca\u0142ego roku liturgicznego stanowi\u0105 trzy dni Wielkiego Tygodnia, kt\u00f3re rozpoczyna liturgia Wielkiego Czwartku. Ko\u015bci\u00f3\u0142 czci w\u00f3wczas pami\u0105tk\u0119 Ostatniej Wieczerzy oraz ustanowienia Eucharystii i Sakramentu Kap\u0142a\u0144stwa. W tym dniu odbywa si\u0119 w katedrach i niekt\u00f3rych ko\u015bcio\u0142ach parafialnych uroczysty obrz\u0105dek obmycia n\u00f3g dwunastu m\u0119\u017cczyznom \u2013 ma to przypomnie\u0107 wydarzenie, kiedy to sam Chrystus umy\u0142 nogi swoim uczniom. Po Mszy Wieczerzy Pa\u0144skiej, przenosi si\u0119 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament do \u201eCiemnicy\u201d. Od tego momentu, a\u017c do wieczornej liturgii Wielkiej Soboty, zamiast dzwon\u00f3w, u\u017cywa si\u0119 klekotki.
\nWielki Pi\u0105tek rozpoczyna\u0142 nieco psotny zwyczaj, tzw. \u201eBo\u017cych ranek\u201d. Wcze\u015bnie z rana, najcz\u0119\u015bciej rodzice, budzili swoje zaspane dzieci okrzykiem \u201eza Bo\u017ce rany bij\u0105 barany\u201d i smagali je witkami po ods\u0142oni\u0119tych nogach. Zwyczaj ten nawi\u0105zywa\u0142 do biczowania Chrystusa. Dawnej w Wielki Czwartek i Pi\u0105tek nie wolno by\u0142o rozpala\u0107 w piecu, jedzono wi\u0119c potrawy postne.<\/p>\n

Gr\u00f3b Pa\u0144ski<\/strong>
\nNadal \u017cyw\u0105 tradycj\u0105 Wielkiego Pi\u0105tku jest budowanie w ko\u015bcio\u0142ach \u201eGrobu Pa\u0144skiego\u201d. Zwyczaj ten przyw\u0119drowa\u0142 do Polski w XIII wieku, prawdopodobnie z Czech i Niemiec, za\u015b jego tradycja si\u0119ga staro\u017cytno\u015bci \u2013 ju\u017c w IV wieku w Jerozolimie odbywa\u0142y si\u0119 specjalne obrz\u0119dy, upami\u0119tniaj\u0105ce m\u0119k\u0119 i \u015bmier\u0107 Chrystusa. W wielu miejscach nadal kultywuje si\u0119 tradycj\u0119 przedstawie\u0144 pasyjnych (najs\u0142ynniejsze z nich odbywa si\u0119 w Kalwarii Zebrzydowskiej) i prowadzenia dr\u00f3g krzy\u017cowych ulicami miast. Wieczorem tego dnia nawiedza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u201eGroby Pa\u0144skie\u201d, a warty honorowe pe\u0142ni\u0105 przedstawiciele wojska, policji, stra\u017cy po\u017carnej i harcerzy.<\/p>\n

\u015awi\u0119cenie<\/strong> pokarm\u00f3w
\nNiegasn\u0105c\u0105 tradycj\u0105 Wielkiej Soboty jest \u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w w ko\u015bcio\u0142ach. Dawnej bogaci gospodarze i szlachcice \u015bwi\u0119cili jedzenie w domu, reszta za\u015b zanosi\u0142a \u015bwi\u0119conk\u0119 do ko\u015bcio\u0142a. Niegdy\u015b \u015bwi\u0119cono wszystko, cokolwiek przygotowane by\u0142o na st\u00f3\u0142 \u015bwi\u0105teczny. Kosze by\u0142y wi\u0119c bardzo du\u017ce \u2013 mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nich m.in. ca\u0142y bochen chleba. Chlub\u0105 ka\u017cdego koszyka ze \u015bwi\u0119conk\u0105 s\u0105 tradycyjnie psianki \u2013 ozdobione w najrozmaitszy spos\u00f3b gotowane jaja, najcz\u0119\u015bciej kurze. Do barwienia jajek u\u017cywano naturalnych barwnik\u00f3w, pozyskiwanych z wywaru z kory d\u0119bu, p\u0119d\u00f3w m\u0142odego \u017cyta czy \u0142upin cebuli. Gotowe pisanki ofiarowywano najbli\u017cszym krewnym oraz ukochanej osobie \u2013 nierzadko od pisankowych podark\u00f3w rozpoczyna\u0142y si\u0119 zaloty, zakochanym wr\u00f3\u017cy\u0142o za\u015b udany zwi\u0105zek, pomy\u015blno\u015b\u0107 i potomstwo. Opr\u00f3cz pisanek, w wielkanocnym koszyku nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107: chleba, w\u0119dlin, przypraw, wielkanocnego baranka, s\u0142odkiej babki czy mazurka. Koszyk dekoruje si\u0119 wiecznie zielonymi bor\u00f3wkami, bukszpanem i wiosennymi kwiatami.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rezurekcja<\/strong>
\nZako\u0144czeniem Wielkiego Tygodnia jest Rezurekcja \u2013 Msza \u015bw. odprawiana w Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105 o \u015bwicie, na pami\u0105tk\u0119 zmartwychwstania Chrystusa. Niegdy\u015b przestrzegano, aby nie sp\u00f3\u017ani\u0107 si\u0119 na t\u0119 Msz\u0119 \u015bw. Kto na nabo\u017ce\u0144stwo zaspa\u0142, ten nie mia\u0142 prawa je\u015b\u0107 \u015bwi\u0119conego. Kara to by\u0142a sroga, gdy\u017c o przysmakach wielkanocnych marzono przez ca\u0142y Wielki Post.<\/p>\n

Baranek<\/strong>
\nPo powrocie z ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119towanie rozpoczynano od wsp\u00f3lnego, uroczystego \u015bniadania. Na stole nakrytym bia\u0142ym obrusem, ustrojonym zielenin\u0105, ustawiano na \u015brodku baranka. Dawnej by\u0142 to prawdziwy, pieczony na sucho baranek, p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to go zast\u0119powa\u0107 figurkami z ciasta, cukru, mas\u0142a, wosku lub gipsu. Po modlitwie i \u017cyczeniach, przy kt\u00f3rych dzielono si\u0119 jajkiem, przyst\u0119powano do spo\u017cywania pokarm\u00f3w po\u015bwi\u0119conych poprzedniego dnia. Najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142y si\u0119 tradycyjnie jajka \u2013 symbol nowego \u017cycia, kt\u00f3rym zreszt\u0105 przypisywano magiczn\u0105 moc. Wierzono, \u017ce \u015bwi\u0119cone pisanki przynosz\u0105 samo dobro, a odk\u0105d znajd\u0105 si\u0119 w domu, sprowadzaj\u0105 pod dach szcz\u0119\u015bcie. Po \u015bniadaniu nierzadko gospodarz wychodzi\u0142 do obory i \u2013 aby si\u0119 lepiej darzy\u0142o \u2013 dodawa\u0142 byd\u0142u do paszy kawa\u0142ki wielkanocnego jajka. Pozosta\u0142o\u015bci \u015bwi\u0119conych skorupek zakopywano natomiast w ogrodzie, aby odp\u0119dza\u0142y myszy i krety. Pierwszy dzie\u0144 \u015awi\u0105t Wielkanocnych sp\u0119dzano tradycyjnie w domu, z rodzin\u0105.
\nObecnie, po uroczystym \u015bniadaniu, nast\u0119puje nie lada atrakcja dla dzieci \u2013 \u201eszukanie zaj\u0105czka\u201d. Drobne upominki czy s\u0142odycze chowa si\u0119 w mieszkaniu lub ogrodzie (je\u015bli pogoda jest sprzyjaj\u0105ca) i zadaniem naszych milusi\u0144skich jest odszukanie swojego prezentu. Piosenk\u0105, przys\u0142owiem lub dowcipem mo\u017cna pom\u00f3c w tych poszukiwaniach.<\/p>\n

Poniedzia\u0142kowe oblewanie<\/strong>
\nPoniedzia\u0142ek Wielkanocny o\u017cywia\u0142 nieco \u017cycie towarzyskie \u015bmigusem-dyngusem, znanym te\u017c pod nazw\u0105 dnia \u015bw. Lejka, oblewank\u0105 czy polewank\u0105. W tym dniu, kto \u017cyw, zabiera\u0142 si\u0119 za polewanie innych wod\u0105. Najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie dziewcz\u0119ta, zw\u0142aszcza te niezam\u0119\u017cne. Wierzono przy tym powszechnie, \u017ce woda przyda licu g\u0142adko\u015bci i zdrowia. Dawniej w miastach i we dworach oblewano si\u0119 raczej delikatnie wod\u0105 r\u00f3\u017can\u0105. Po wsiach natomiast woda la\u0142a si\u0119 obficie, nierzadko smagano panny r\u00f3zgami czy witkami. Przed oblaniem czy smaganiem mo\u017cna si\u0119 by\u0142o wykupi\u0107. \u201eDyngowanie\u201d znaczy tyle, co wykupienie, otrzymanie okupu. W okolicach Kielc znany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c zwyczaj, \u017ce rolnicy, przed wschodem s\u0142o\u0144ca, obchodzili swoje pola i kropili je wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105, aby lepiej plonowa\u0142y. Zwyczaj polewania si\u0119 wod\u0105 przetrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w, z up\u0142ywem czasu przybieraj\u0105c \u0142agodniejsze formy.
\nDo po\u0142udnia oblewano si\u0119 wod\u0105, po po\u0142udniu za\u015b przychodzi\u0142 czas na kolejn\u0105 aktywno\u015b\u0107 ruchow\u0105 \u2013 spacery w plenerze, kt\u00f3re przybiera\u0142y r\u00f3\u017cn\u0105 form\u0119. Zapomnianym prawie zwyczajem wielkanocnym, jest \u201echodzenie z gaikiem\u201d \u2013 kol\u0119dowanie od domu do domu z ustrojon\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105-palm\u0105. Obrz\u0119dowi temu towarzyszy\u0142y radosne \u015bpiewy, \u017cyczenia dla gospodarzy i pocz\u0119stunek dla w\u0119drowc\u00f3w. Na Podlasiu podobny zwyczaj kultywowali stra\u017cacy, kt\u00f3rzy w galowych mundurach i b\u0142yszcz\u0105cych kaskach obchodzili wioski, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni wielkanocne, sk\u0142adaj\u0105c \u017cyczenia i kropi\u0105c domy wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105. W okolicach Poznania znany jest natomiast \u201eEmaus do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jana za \u015ar\u00f3dk\u0105\u201d \u2013 wsp\u00f3lne wyj\u015bcie mieszka\u0144c\u00f3w grodu poza miasto, dla przypomnienia wydarzenia opisanego w Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza. Wspania\u0142ym nawi\u0105zaniem do tych zwyczaj\u00f3w mog\u0105 by\u0107 dzisiaj odwiedziny os\u00f3b chorych, starszych i samotnych.<\/p>\n

Oktawa<\/strong>
\nDawniej \u015bwi\u0119towanie Wielkiej Nocy nie ko\u0144czono w Poniedzia\u0142ek Wielkanocny. Ca\u0142y nast\u0119pny tydzie\u0144, czyli Oktaw\u0119 Wielkanocn\u0105, prze\u017cywano bardzo uroczy\u015bcie, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na chrzty i wprowadzenie do wsp\u00f3lnoty nowych os\u00f3b. Ko\u0144czy\u0142a go Niedziela Bia\u0142a, kiedy to powtarzano \u015bniadanie wielkanocne, chocia\u017c ju\u017c bez \u017cycze\u0144 i \u015bwi\u0119conego. Tu i \u00f3wdzie pola\u0142a si\u0119 jeszcze woda na czyj\u0105\u015b g\u0142ow\u0119 \u2013 aby nie zapomnia\u0142, \u017ce kiedy\u015b zosta\u0142 ochrzczony.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielkanoc, to najwa\u017cniejsza i najstarsza uroczysto\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska, obchodzona na pami\u0105tk\u0119 \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa ju\u017c od II w., w<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":24914,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[2,29,9,84,1363,6],"tags":[6714,20,5,6716,5303,836,6715],"aioseo_notices":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24913"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24913"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24919,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24913\/revisions\/24919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.noworudzianin.pl\/WWW\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}